Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

,,Nach dem Princip der Gegensatze" moet dus ook onder het tweede een geschreven stuk worden verstaan, ,,nur die Grundschrift" derhalve, „welche die Homilien verdrangen wollen" ')•

Op dezen litterarischen grondslag nu, die door de Disputatio Petri en wat dies meer zij weer in een dieper verleden wortelt, bouwt Langen verder het ontwikkelingsproces der Clementijnen. De reactionaire Homilieën nemen het volgens hem op voor Caesarea tegen Rome en stellen zich meer beslist op antipaulinisch standpunt -). De meer kerkelijke Recognitiones zijn antijudaistisch en bevelen als hiërarchisch centrum Antiochië aan 3). Beiden bewerkten zij de „Grundschrift". De auteur van Recognitiones deed het met bijgebruik van de Homilieën '), gelijk eveneens de Epitome een combinatie van beiden was •">).

Veelheid van gissingen dus. Toen ook ten onzent Dr. H. R. Offerhaus meende tot de conclusie te moeten komen, dat er niets overschoot, dan „het bestaan van een oorspronkelijk geschrift aan te nemen, waaraan de gemeenschappelijke stof is ontleend", kon hij tevens opmerken: „gelijk trouwens tegenwoordig algemeen geschiedt".'1) Zoo had ook Hort gesproken van „the conclusion towards which criticism has been tending for some time" en verklaard niet te begrijpen, „how any other was ever thought credible". ") De Hoogleeraar Baljon desgelijks deed weinig meer dan zich aansluiten aan traditioneele gevoelens, toen hij sprak van „een of meer oorspronkelijke geschriften, waarvan de oorspronkelijke vorm voor de Homilien den naam van KtjQvy/uafia) Iléigov kan gedragen hebben en voor de Recognitiones de hierboven genoemde" — door Gibson in Arabischen tekst gevonden — „familieroman van Clemens geweest kan zijn". s) Veelheid van gissingen. Maar niettemin weinig zekerheid. Men kan vragen, of zooveel beweringen op verschillende gronden en met uiteenloopende gevolgtrekkingen elkaar niet te niet doen. Tot een keuze althans dwingen zij ons allerminst. Dan tot het ontwerpen van een nieuw plan? Maar al die schepen op strand zijn even zoovele bakens in zee. Hilgenfeld deed een voortreffelijk werk, toen hij de mogelijkheid van een gecompliceerde wordingsgeschiedenis der Clementijnen stelde tegenover de simpele verklaring van Schliemann en zelf van scheiding der bestanddeelen een proeve gaf. Hij deed daardoor voor die litteratuur, wat Schleiermacher voor de Synoptische evangelien deed, nieuwe gezichtspunten openen en tot vernieuwd onderzoek prikkelen. Gelijk voor de laatsten brak daardoor ook voor de eerste het tijdperk der hypothesen aan. En gelijk op het gebied der evangeliëncritiek al die hypothesen op menig verschijnsel bijzondere aandacht gevestigd en

1) S. 94 ff. 2) S. 100, 00. 8) 8. 135, 140. *») 8. 130, 135. r') 8. 157 f. 6) Paulus in de Cleinentinen, 1894, bl. 01. 7) Notes j>. 82. *>) Geseh. v. d. boeken d. N. T. 1901, bl. 434, verg. 433.

Sluiten