Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

karakter en als ik het zoo mag noemen zijn bij uitstek plaatselijke kleur en tijdelijke vorm, het heilige boek wordt en blijft van alle volkeren der christenheid. Er is meer: onder die volken bestaat eene zekere verborgene gemeenschap van begrippen en richtingen, gemeenschap door de geweldige schokken die zij ondervinden en de oorlogen die zij met elkander voeren niet verbroken, evenmin als door de scheuringen die in de kerk zelve bestaan en die haar in verscheidene afdeelingen splitsen, dikwerf met feilen haat tegen elkander bezield; eene gemeenschap, die dus zoo sterk blijkt te zijn dat zij die schokken en scheuringen kan doorstaan zonder dat zij daaronder bezwijkt, ja terwijl zij veeleer daardoor wordt versterkt. Er bestaan in de christenwereld sommige algemeen erkende beginselen, waarop men gerustelijk in iederen strijd zich kan beroepen; beginselen van zedelijkheid die onder de christenvolken gemeen erfdeel zijn geworden, onbetwistbaar voor een ieder welke ook de mate van getrouwheid aan die beginselen moge zijn bij de menschen zelve waaruit de christelijke maatschappij bestaat. Deze beginselen zijn de grondslag van het gemeenschappelijke recht, zoo wel der burgerlijke maatschappij als der volkeren onderling. Daar is in één woord eene christelijke maatschappij.

Indien wij nu dit algemeene laten varen en tot het bijzondere afdalen, dan zijn wij in de eerste plaats getroffen door eene eigenaardigheid die de oude van de nieuwe wereld onderscheidt. Zij bestaat hierin dat de christelijke volken niet sterven zooals de heidensche. Het is alsof Israël door hun zijn woord te geven hen van zijne eigene onsterfelijkheid deelgenoot maakt. De heidenwereld die de natuurlijke menschheid vertegenwoordigde, verdeeld in verschillende natiën zonder gemeenschappelijken band eindigde met deze te onderdrukken; de natiën sterven weg, verzwolgen in den onmetelijken oceaan van het romeinsche keizerrijk. Wat bleef er over van hare nationaliteit? Rome heeft niets behouden, niets doen herleven, alles verzwolgen. De nieuwe wereld daarentegen, gegrond op het beginsel dat God uit éénen bloede de volkeren heeft doen ontstaan, behoudt juist de nationale verscheidenheden,

Sluiten