Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geleerd, ieder stelsel laat als een vruchtbaar slip na waaruit nieuwe groeikracht zich ontwikkelt. Zal ik u nog wijzen op de christelijke kunst, daarin zoo verschillend van de antieke dat men in haar een streven naar het ideale waarneemt, een streven om het onzichtbare te verzinnelijken, een streven vaak het krachtigst waar zij in het slijk van het materialisme dreigde te worden begraven. In één woord, de nieuwe beschaving, hoezeer zij ook al het gemeene en lage. al het bederf dat in 's menschen hart zetelt, aan den dag brengt, kenmerkt zich door een onophoudelijk streven naar het hoogere, het ideale, waardoor zij niet in werkeloosheid kan verzinken, altijd ontevreden is met hetgeen is, altijd zich in de richting der toekomst beweegt. Welnu, hierin staat de nieuwe wereld in scherpe tegenstelling met de oude. Zij kent niet — wat deze gekend heeft, in den bloeitijd der verschillende volken die achtereenvolgens als op den voorgrond der geschiedenis stonden — die gelukkige tevredenheid, die samenstelling in het lagere omdat men het hoogere niet zocht, die harmonie waardoor de oudheid zoo bekoorlijk is, maar die u toch zoo onvoldaan laat; maar zij kent ook niet die vertwijfeling die op dien kortstondigen bloei is gevolgd. Neen de vertwijfeling is der nieuwe wereld in haar geheel onbekend. Zij kent niet meer dien wanhoopskreet, die voor achttien eeuwen van alle punten der bekende wereld opsteeg ten hemel, en die het zwaard der Cesaren in het bloed niet vermocht te onderdrukken. Om iets te vinden dat met die wanhoop is te vergelijken, zou men willicht de stem moeten hooren die heden ten dage in het verre oosten opgaat uit het midden dier aziatische volken wier vroegere beschaving thans als in puin ligt. De tijd is niet verre, ja, hij is daar, dat de volgelingen van Brahma en Boeddha, dat uit midden-Azie, en uit dien menschen-oceaan die China heet, smeekende stemmen opgaan, hetzij naar het Oosten hetzij naar het Westen, stemmen niet ongelijk aan die van den macedonischen man, den Europeaan, aan den Aziër, Paulus van Tarsen, de stem: kom over en help ons.

Hoe is die verandering te verklaren die langzaam maar vol-

Sluiten