Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

uitgebreid om de gansche menschheid te omhelzen. Wijsgeeren hebben, waren zij bijeen, nog nooit een lied aangeheven, tenzij misschien op een congres een volkslied ; de schare laat hare psalmen ten hemel opgaan. Zijn godsdienst en philosOphie met elkander te vergelijken ? Is er tusschen beiden eenige betrekking ? Het laatste zonder twijfel. Bij de Grieken was de philosophie wegbereidster van eene monistische wereldbeschouwing en stond daar dus tegen den polytheïstischen volksgodsdienst over. In de Middeleeuwen komt de wijsbegeerte in dienst van den godsdienst. Na langen strijd wordt zij van die boeien bevrijd en in den nieuweren tijd kan zij haar eigen wegen kiezen, altijd met dien verstande, dat de wijsbegeerte niet rake aan het dogma. Langzamerhand verandert ook dat : de wijsbegeerte onderzoekt ook den inhoud des geloofs, en in de eeuw der Aufklarung meent men een redelijken godsdienst te kunnen stichten, geschikt om den godsdienst der kerk te vervangen. Er zijn dus voortdurend betrekkingen tusschen beiden. Immanuël Kant meent, dat het gebied van de wijsbegeerte buiten dat van den godsdienst ligt, dat beiden echter elkander aanvullen, voor zoover een zinnelijke wereld naar een bovenzinnelijke wereld heenwijst. Is evenwel de mensch, die gelooft, niet dezelfde als die denkt ? Schleiermacher wees, om aan die moeilijkheid te ontkomen de zinnelijke en bovenzinnelijke wereld toe aan verschillende vermogens : de zinnelijke aan het verstand, de bovenzinnelijke aan het gevoel. Hegel daarentegen ontkwam aan het bezwaar, dat zich tegen Kant's zienswijze verheft, door aan godsdienst en wijsbegeerte den-

Sluiten