Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zelfden inhoud toe te kennen, maar door beiden op verschillende wijzen bearbeid : de godsdienst product van de phantasie, de wijsbegeerte voortbrengsel van de rede. Hier zijn godsdienst en wijsbegeerte verschillende vormen van een en dezelfde zaak.

Laat ons vóór alle dingen vaststellen, dat de wijsbegeerte niet vijandig staat tegenover den godsdienst. De wijsbegeerte staat tegenover niets vijandig — zij heeft te begrijpen, ziedaar haar taak ; te begrijpen, wat het toch zijn mag, dat den mensch van alle tijden en alle landen zoo beweegt, dat hij de aarde bedekt met tempelen en altaren ; wat het toch zijn mag, waaraan de schoonste kunstwerken hun ontstaan te danken hebben ; zijn mag, dat de mensch liever voor hout en steen geknield heeft dan te leven zonder God. De wijsbegeerte treedt bij een zoo teer en zoo indrukwekkend verschijnsel eerbiedig nader. Wie ooit met ruwe hand de vroomheid heeft aangeroerd, al was hij de geleerdste der geleerden, een wijsgeer was hij niet.

Dat wij ons laten gezeggen door Kant ! Kant heeft ons gewezen op het onderscheid tusschen een zieleleven, gehoorzamend aan natuurwetten en een geestesleven, dat daar boven uitgaat. Bleef het bij den mensch bij zieleleven alleen, hij ware niet meer dan een toestel, waarop feiten zijn af te lezen; de moraal was noodweer; de kunst zielloos; de godsdienst ceremonie. Maar door zijn geest gaat de mensch boven de natuur uit. Hij spreekt van waarheid en verheft zich boven de noch waarheid noch leugen kennende feiten; van deugd, en komt in een nieuwe wereld; van schoonheid, en werpt een bundel licht-

Sluiten