Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

andere beteekenis, zoodat „ter bemanteling van de meest hatelijke zaken, de meest liefelijke woorden beschikbaar zijn, (Gr. v. Pr.) In de nieuwe moraal draagt hartstocht den naam van liefde; toegeven aan de zondige lust van het hart, heet „luisteren naar de stem der natuur", zooals in de nieuwe staatsleer „dwang betiteld wordt met: „heil van het volk. algemeen welzijn, nationaal geluk. Daartegen wordt 't goddelijk recht in staat en huwelijk uitgemaakt voor .zinneloos verdichtsel en priesterlijke baatzucht". Gemeenschappelijk is ook dat het kwaad in de vormen gezocht wordt en door wijziging en vormen bestreden. Conventie, zie daar het wortelbeginsel voor moraal en staatsleer ')• Met een beroep op .conventie" wordt gezag s) en moraal s) bestreden, met een beroep op „conventie wordt elke afwijking in leer en leven verdedigd.

Den logischen samenhang welke bestaat tusschen leer en leven, op het standpunt der conventie4) teekent Gr. v. Pr. aldus met forsche trekken: „Vrijheid van denken, ook van handelen. Oppermagt van het verstand, ook van den wil. Onbedorvenheid der rede, ook van het hart. De mensch uit zich zeiven goed; vanwaar dan het kwaad ? De mensch uit zich zeiven tot weldoen en liefdebetoon geneigd , vanwaar dan dat de maatschappij door het duizendvoudige zwaard der menschelijke driften verontrust en verteerd wordt ? Het antwoord d«r wijsbegeerte is gereed. De oorsprong van het kwaad ligt in de vormen; door verkeerde vormen is de oorspronkelijke regtheid der menschelijke natuur verwrongen en hebben de neigingen en hartstogten in eene aan den natuurlijken aanleg tegenovergestelde rigting gewerkt. Alzoo ligt enkel in wijziging der \ ornien. in omverwerping van al wat de vrijheid belemmert, in opvolging der

1) VVilpert p. 340. Wir können nur annehmen, dass die anschauungen über Sittlichkeit ira Laufe der Zeiten, dahin eine Aendernng erl.tteo haben, dass jetzt für unsittlich gilt, was bei den alten Vólkern ganz naturlicb war oder sogar znm religiösen Kultus gehorte.

2) Zie Gr. t. Pr. Ongeloof en Revolutie.

3) Die Sittlichkeit als ein Produkt von Strebungen gesellig lebenden er-

Dunftwesen Ferdv l.c. pag. 10. . . ,

4) Wilpert. Die Ehe der Znkunft 1878 pag. 21: ,Die sinnlichen Begierden entsteben nnd werden dadurch nur vermehrt, dass sie verboten sind und zu ihrer Befriedignng Schwierigkeiten im W ege stehen Fre'hen im weitese Sinne kann der Sittlichkeit nur fördern. Jeder Drnck. jede Fessel treibt den MeLSchen zur Liige seine Zuflucht zu nehfueo.

Sluiten