Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

pen, die door de Regeering erkend werden, het recht van vrije godsdienstoefening en aanspraak op de voorrechten; die de Staat verleende. Van deze erkenning hing dus alles af. Was eenig Kerkgenootschap geheel vervreemd van zijne oorspronkelijke instelling, en waren sommige leden en gemeenten aan die instelling getrouw gebleven, dan werd, door de rechtsgeleerdheid van dien tijd, volgens het goedvinden der regeering, het afvallige genootschap wettig, maar de getrouw geblevenen onwettig verklaard. Er werden wel vele pleitredenen uitgesproken en in druk gegeven; de Afscheiding werd door bekwame mannen aan het staatsrecht getoetst en verdedigd; maar zoo min als de uitspraken der rechtbanken te Amsterdam en te Heerenveen, maakte dit alles eenigen invloed op de rechtsgeleerdheid, die alom in het eerste gedeelte der negentiende eeuw gehuldigd werd. Gelijk die rechtsgeleerdheid in het begin der zeventiende eeuw het Nederlandsche volk aan den rand des verderfs gebracht had, a) maar door het Godsbestuur verijdeld was, zoo sprak zij zich thans uit, bijkans in geheel ons land, in de vonnissen der Nederlandsche rechters.

Als de leeraars predikten werden zij niet alleen doorgaans tot de hoogste boete van honderd gulden, behalve de kosten, veroordeeld, maar ook de ouderlingen, diakenen en de bewoner van het huis, waar de godsdienst werd gehouden moesten daarvoor boete betalen. Menigmaal, om de vervolging te ontgaan, werden de bijeenkomsten in het midden van den nacht, of op afgelegene plaatsen gehouden en verschillende pogingen aangewend, om aan de vervolging te ontkomen. Evenwel kwamen er gedurig dagvaardingen, en de beboetingen, alsof het er op werd aangelegd om de gemeenten uit te putten, stegen tot eene aanmerkelijke hoogte. Er was bij de gemeenten veel onderlinge liefde. Zij droegen veelal elkanders lasten. Maar menigeen die beboet werd, bezat niet zooveel als van hem gevorderd werd; dan werd door de Overheid het huisraad verkocht; soms op den Rustdag, zoodat deel-

a) Door Oldenbarnevelt.

Sluiten