Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dat het den overgang had mogelijk gemaakt tot een zelfstandige beoefening der wijsbegeerte.

Ook van de exegese der Poolsche broeders hebben de Collegianten partij getrokken. De uit hun kring voortgekomen vertaling van het Nieuwe Testament draagt de duidelijkste sporen daarvan; hare bewerker, Dr. Rooleeuw heeft, nu ja, het gebrekkige, maar ook het vele goede van de Sociniaansche schriftverklaring overgenomen. Het woord van een beroemd theoloog moge de groote beteekenis van de door hem gevolgde exegese in het licht stellen. Toen ruim een halve eeuw later Johann Salomo Semler zijne .lnstitutio brevior" uitgaf, kon hij zeggen: „Vix aliis scriptorum aliorum theologicis scriptionibus magis exerceri atque ad nos augeri posse hermeneuticam omnem S S. facultatem, quam Socinianorum libris". Dat de Collegianten bij hun eenvoudig bijbelonderzoek oog hebben gehad voor het licht, door vreemde handen op den kandelaar geplaatst, verhoogt zeker hunne beteekenis.

En naast deze individualisten stonden ten slotte nog andere, wier godsdienstig leven in de eerste plaats door het gevoel en niet door het redelijk denken werd beheerscht. Zij waren mystieken; hunne vroomheid kon alleen bevrediging vinden in onmiddellijke gemeenschap met God. Tot hen zijn vooral de Quakers te rekenen, die oorspronkelijk uit Engeland tot ons overgekomen, ook hier een niet, onbelangrijken aanhang hebben gevonden. Veel van hunne geschiedenis schuilt nog in het duister; zeker is het intusschen, dat het onvermoeide ijveren

Sluiten