Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zich inspanden om de dogma's der kerk, gegeven objecten des geloofs, ook te motiveeren en redelijk te maken voor het verstand. En de naam „mystiek" brengt ons mannen als Bernard van Clairveaux, Suso, Tauler e. a. voor den geest, die het gemoed lieten uitspraak doen over het geloof, en door meditatie en contemplatie de Godheid zochten nader te komen. De stelling van Bernard van Clairveaux : „Tantum Deus cognoscitur quantum diligitur" karakteriseert deze strooming. Wij zien in deze woorden het verstand staan tegenover het gemoed, het denken tegenover het voelen, het dogmatisch geloof tegenover het geloof des harten.

Maar juist de speciaal historische beteekenis dezer namen maakt hen ongeschikt om aan te duiden de beginselen, die ik op het oog heb, waarin wel dezelfde tegenstelling verborgen is, als die Scholastiek en Mystiek tegenover elkaar stelden, maar die toch nog weer in zeer veel verschillen van wat in die middeleeuwsche richtingen op den voorgrond trad.

Wij zouden ook kunnen spreken van het intellectueele en het cordiale beginsel, als ik dit woord mag bezigen om aan te duiden het op den voorgrond plaatsen van het gemoed of het hart tegenover het verstand. Maar ook deze woorden drukken niet duidelijk genoeg uit, wat ik bedoel, en missen zoowel het godsdienstig cachet als de kleur van den strijd onzer dagen. Ik blijf dus bij de namen „confessioneel" en „ethisch" en meen, dat deze het best weergeven, wat ik bedoel, en als de twee elkander bestrijdende beginselen in den strijd onzer dagen meen te zien.

Sluiten