Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Maar in dezen opstand begon de religie een steeds machtiger factor te vormen. De Reformatie werd hier voorbereid door den invloed van Luthers geschriften in de periode van 1518 tot 1530; vervolgens gesterkt en tevens bedreigd door het Anabaptisme in de jaren 1530 tot 1540; en daarna in daden omgezet door den eerst in de Zuidelijke Nederlanden, dan ook in het Noorden steeds wassenden invloed van Calvijn. Deze gaf wat Lutheranisme en Anabaptisme niet wilden of niet konden geven: een krachtig bewustzijn van goddelijke roeping, dat uit de belijdenis der electie geboren werd; eene klare belijdenis, die tegenover Rome houvast bood ; eene zelfstandige organisatie der Kerk in consistories, classen en synoden, die een steunpunt vormde tegenover de Roomsche hierarchie; en eene met dit alles samenhangende diepe overtuiging, dat men stond op den grondslag van Gods woord, en Hem meer gehoorzamen moest dan den menschen.

De Reformatie, die tot deze actie dreef, begon hier te lande van onderen op; zij vond eerst en meest bij het volk, bij de kleine burgers, de handwerkslieden, de monniken, de Anabaptisten ingang, later ook min of meer bij de gezeten burgers en edelen, zooals Marnix van St. Aldegonde, en zijn broeder Toulouse. Maar deze wijzen en grooten waren niet velen in getal; bij de meesten hunner was er weinig, dat naar geloofsijver geleek; ze waren noch Roomsch noch Protestantsch. De actie ging van 't volk uit, en bij dat volk had de Reformatie in Calvinistischen zin den diepsten indruk gemaakt; naarmate het deel ging nemen aan den strijd, kwam het godsdienstig belang op den voorgrond te staan; de strijd voor de vrijheden en privilegiën ging meer en meer over in een strijd voor geloofs- en gewetensvrijheid, en dat te sterker en te sneller, naarmate de ketterij zich uitbreidde en met het dooden van enkelen niet meer uit te roeien was.

Terwijl de Edelen verbonden sloten, confereerden en delibereerden, petities indienden, tot concessies en compromissen zich geneigd betoonden, en de Gereformeerden zelfs wilden overhalen tot aanvaarding der Augsburgsche belijdenis, begon dat volk, vol geestdrift, zelfverloochening,en moed te handelen en tot handelen aan te sporen. Het begon zich aaneen te sluiten, hagepreeken te

2

Sluiten