Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De waarde van een verschijnsel op 't gebied der beschaving kan getoetst worden aan de verhouding, waarin het staat tot den geest des tijds. Den geest des tijds noemen wij het bewustzijn van al datgene, wat door den arbeid van een, in een of ander opzicht samenhangend gedeelte der maatschappij, op dezen of genen tijd van haar bestaan zoover algemeen eigendom geworden is, dat het leven in alle richtingen gebaseerd is op de resultaten van dien arbeid. Het geheele menschdom als één samenhangend geheel beschouwd, moest dit bewustzijn eigenlijk algemeen, gemeenschappelijk zijn, doch de scheiding der menschen in rassen en volkeren heeft voor dien arbeid verschillende grenzen getrokken. En daar dit op een zeer uitgebreide schaal het geval is, daar dus van een algemeen bewustzijn der menschheid, d. i. overeenstemming over zekere grondslagen der maatschappij, als resultaten van haren arbeid, slechts in zeer beperkten zin sprake kan zijn, kunnen wij voorloopig slechts van zoodanig gedeelte der samenleving spreken, 't welk in een zeker opzicht eene afspiegeling is van het geheel. Wij kunnen, daar een zoodanig algemeen bewustzijn slechts bij enkele natieën bestaat, uitgaan van het nationaal bewustzijn, niet in den zin van nationale scheiding, maar in den zin van geestelijke en stoffelijke gemeenschap;

Sluiten