Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

om voor scheepvaart en handel wegen te openen en kostbare mijnen toegankelijk te maken, maar de vele onkundigen en kwalijkgezinden ook steden en landen kunnen verwoesten, de regeringsvormen omverstooten en de wereld met geweld en moord vervullen.

Beter dan in het ongodsdienstige Frankrijk werd de zaak van het volksonderwijs in Duitschland en vooral in Nederland begrepen. De Bell-Lancastersche afrigtingsmethode om te leeren lezen , werd hier algemeen verworpen. Maar pestalozzi's roepstem en voorbeeld werd gehoord en opgevolgd; en deze maakte hier het volksonderwijs tot middel van volksopvoeding, of, gelijk onze wet van 1806 het uitdrukt, dienstbaar om de kinderen, als tot het hoogste doel, op te leiden tot alle maatschappelijke en Christelijke deugden. Geheel andere vruchten dan in Frankrijk heeft dus ook het geheel andere onderwijs in Duitschland en Nederland gedragen. De revolutiegeest, ginds telkens op nieuw ontbrandende, is hier over het geheel (*) verfoeid. De enkele oproerstokers werden doorgaans spoedig door de vele vrienden van orde en vrijheid beteugeld.

Maar hoe voortreffelijk in menig opzigt de volksopvoeding door het schoolwezen in Duitschland en bij ons worde bevorderd, het is niet mogelijk, dat dit alles kan doen. Ja, al rigtte de Staat hetzelve op volmaakte wijze in, nog zou het niet alles kunr.en doen. Immers wat de school opbouwt, breekt het huis en het maatschappelijk leven dikwijls weder af. Ziet, in de school leert men het kind bidden , in huis gaan vader

(*) Na liet uitspreken dezer Redevoering geldt dit niet meer Tan Duitschland; doch de opstanden, in 1848 te München , Weenen en Berlijn ontstaan , zijn grootendeels te wijten aan de ongelukkige, tot opstand verleidende, staatkunde en handelwijze der daar gevestigde hoven.

Sluiten