Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

II. De Verlichting in Frankrijk.

L o d e w ij k XIV was de groole koning geweest. In 1685 hief hij het Edict van N a n t e s op en de vervolging begon. Frankrijk betaalde deze politiek met het verlies van een half millioen van zijn beste burgers. De Jezuieten heerschten en het hof was zedeloos. Frankrijk was rijp voor de heerschappij van het ongeloof.

Montesquieu was de eerste, die de beginselen van het Deïsme in Frankrijk begon te propageeren. Maar Voltaire is daar de man geweest. En zijne ideeën werden door de zoogenaamde Encyclopaedisten verder gebracht, waaronder genoemd moeten worden Diderot en d'Alembert. Waren zij materialistisch getint, Rousseau eischte de vereering van het gevoel en van de natuur. Zijn boek voor het staatkundig en maatschappelijk leven: „ConIrat social". Zijn werk voor de opvoeding: „Emile". De gevolgen dezer leeringen bleven niet uit. Frankrijk werd een prooi van het ongeloof. Niets verhinderde de zedelijke ontbinding van de natie. De Revolutie kon nu komen. Voltaire.

III. De „Aufklarung" in Duitschland.

Wat in Engeland en Frankrijk werd gepropageerd, werd ook in Duitschland gelezen. Frederik de Groote was zeer Franschgezind, een vereerder van Voltaire. Een ieder moest op zijn eigen manier maar zalig worden. De Fransche ideeën vonden meer ingang in de hoogere kringen, wat in Engeland werd geleerd in de burgelijke, een zoogenaamde Volksfilosofie. In dienst van dit alles werd al spoedig de pers gesteld, een machtig wapen. Een algemeene Duitsche Bibliotheek. Ook de school werd gebruikt als een propaganda-middel voor de verlichte ideeën. Basedow. En de theologie werd zelfs aan haar dienstbaar gemaakt. Wolfenbüttelsche fragmenten.

Reactie ontstond in Duitschland tegenover het een en ander:

a. in piëtistische kringen. Hamann. Matthias Claudius, Lavater.

b. in filosofische kringen. Het Rationalisme, dat meende alles te kunnen bewijzen, en wat niet bewezen kon worden verwierp, werd door den grooten wijsgeer Immanuel Kant uit Koningsbergen teruggedrongen.

Sluiten