Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in deze wereld dan vandaan, wie heeft dan het kwaad verzonnen? Het is duidelijk genoeg: dan heeft de mensch zelf het kwaad verzonnen. Van God kan het niet komen; een booze macht buiten den mensch is er niet naar de onderstelling; blijft alleen over, dat het kwade komt van den mensch. Dan is dus de mensch de eerste, die geheel op eigen initiatief, voor eigen verantwoordelijkheid, een begin heeft gemaakt met de zonde. Wij kunnen het wat kras maar niet onjuist zóó uitdrukken: als er geen duivel bestaat, dan is de mensch zelf een duivel.

Maar nu heeft de Bijbel de vriendelijkheid om te zeggen: neen, het is wel erg met den mensch, maar zóo erg is het toch niet. De mensch is geen duivel, en de mensch heeft dan ook het kwaad niet uitgedacht. De mensch behoefde trouwens het kwaad ook niet meer uit te denken, dat had een ander al gedaan. Van dien ander is alles uitgegaan, die ander heeft den mensch door listen en streken mee weten te krijgen. Dat is immers de beteekenis van het woord „verleid": de mensch is misleid, in een waan gebracht, bedrogen, en zóo tot het kwade verlokt.

Ieder begrijpt terstond, hoe dit een zeer aanzienlijke vermindering beteekent van de schuld van den mensch. Die schuld wordt er, het spreekt vanzelf, niet door weggenomen: de mensch had voor de verleiding op zijn hoede dienen te zijn, hij had zich niet moeten laten bedriegen. Maar het maakt toch

Sluiten