is toegevoegd aan uw favorieten.

De toekomst der maatschappij

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tot uiting kwam het nadenken van den menschelijken geest over zichzelf en over de cultuur. En dat, wanneer het mij gelukte een hoofdgedachte in de wijsbegeerte te ontdekken, ik daarin ook ontdekt heb wat de menschen in een bepaalden tijd denken over zichzelf en over de gemeenschap. Ten tweede kan ik dat weerspiegeld vinden in de literatuur en heb ik dus na te gaan, welke eigenschappen in de kunstwerken optreden, om daaruit te zien op welke dingen althans de hoofdgedachte gericht is van de menschen. Zekere hulp kan daar ook nog bij verleenen de statistiek over handelsbeweging, over misdaden en dergelijke. En ten slotte openbaren zich ook in de politiek en in de wetgeving de idealen en daarmede het geestelijk bezit van de menschen. En in zeer bizondere mate geloof ik, dat dat het geval is met de pedagogiek. Pedagogiek is toch de bewuste inwerking van den mensch op zijn nageslacht, om de eigenschappen te bewaren die hij van waarde acht; en degene te bestrijden die hij afkeurt; te verwerven of te versterken, die hij op hoog en prijs stelt. En zoo kan men dus in het pedagogisch denken van een tijdperk den neerslag vinden van het denken van de menschen over zichzelf. Uit deze bronnen: wijsbegeerte, literatuur, eenige statistiek, en pedagogiek hoop ik dus het beeld saam te lezen, dat ik U toon.

Laat ik er dadelijk bijvoegen, dat ook een ander middel ter beschikking zou staan. Men zou ook kunnen nemen de kunst van de muziek en de schilderkunst en de bouwkunst. Want ook in de musische en in de beeldende kunsten komen bepaalde dingen van de menschen tot uiting. Ik voor mij meen — om een voorbeeld te geven — in de schilderijen van Israëls wel degelijk dezelfde gemoedsstemming te zien, die door Cort van der Linden werd aangeduid in de staatkunde als de verteedering des harten. Ik meen in Vincent van Gogh dienzelfden feilen werkelijkheidszin te zien, dien men bij .de moderne schrijvers in Nederland bemerkt. Ik