Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

beteekent nog weinig; ook de handel is, niettegenstaande de gunstige ligging en de uitstekende zeehavens, niet zeer belangrijk (1904: 460 272 ton uitvoer en 245 151 invoer. Sardinië bestaat uit2 provincies: Cagliari en Sassari, kerkelijk uit drie aartsbisdommen met 8 bisdommen.

De oudste inwoners van Sardinië, de Sarden, waren waarschijnlijk van Iberischen stam; men schrijft hun gewoonlijk den bouw der nurhags toe. Waarschijnlijk echter zijn deze van Phoeniciërs afkomstig. die Velft eeuwen V ('}lr In m hocnlim-inrr

hier brachten. Caralis (thans Cagliari) wordt voor een stichting der Tyriërs aangezien. In plaats van de Phoeniciërs kwamen in de 6ae eeuw de Carthagers, die na jaren langen strijd den tegenstand der inboorlingen braken. Daarentegen hadden Grieksche pogingen tot kolonisatie geen resultaat. In 238 v. Chr. maakten de Romeinen van een opstand van Carthaagsche troepen gebruik, om zich op het eiland te vestigen, en een poging van de Carthagers het te heroveren mislukte door de overwinning van Manlius Torquatus (215). Toch moesten de Romeinen nog vele tientallen van jaren met de bewonrs van het binnenland strijden. Na 455 maakten de Vandalen

uw van net eiland meester. Aan hun heerschappij maakten in 534 de Byzantijnen een einde; Sardinië werd een provincie van het O. Romeinsche diocees Afrika. In het begin der 8ste eeuw begonnen de aanvallen van de Saracenen, echter zonder blijvend resultaat. Sardinië werd omstreeks dezen tijd echter ook onafhankelijk van Byzantium en werd door inheemsche „rechters" geregeerd. Eerst in het begin van de ll^e eeuw onderwierp emir Moegehid van Denia in Spanje, die ook de Balearen beheerschte, bijna het geheele eiland. De Pisanen en Genueezen

lussen in ivio een vloot tegen hem uit, versloegen de Arabieren en dwongen den emir te vluchten. Toen Moegehid in 1016 terugkeerde, werd hij nogmaals verslagen. In den strijd, die thans tusschen de •verwinnaars om het handelsmonopolie op het eiland ontstond, behaalde Pisa de overhand. Sedert Gregorius VII, misschien reeds eerder, maakten de pausen aanpraak op de opperheerschappij over Sardinië, dat uit 4 distrikten bestond, aan het hoofd waarvan rechters stonden, die soms ook koningen werden genoemd. Keizer Frederik I benoemde eerst zijn oom Welf tot vorst, daarna in 1164 den rechter Bareso van Arhorea tof lrnnino- ,™r, q0v,i;,,;ï „„ i,„

_ — & .ivu UW1U11I1C Cll UC-

leende in 1165 Pisa met het eiland; zijn oppermacht over Sardinië werd echter niet algemeen erkend. Ook de zoon van Frederik II, Enzio, die in 1238 met Adelasia, de erfgename van 2 Sardijnsche distrikten, d.1. Torre en Gallura, huwde en door zijn vader tot koning van Sardinië werd benoemd,vertoefde slechts korten tijd op het eiland. Terwijl nu de strijd om Sardinië tusschen Genua en Pisa voortduurde, beleende paus Bonifacius VIII in 1297 konig Jakob 11 van Aragon, die Sicilië aan koning Karei van Napels moest afstaan, met Corsica en Sardinië. De zoon van Jakob, Alfonso, veroverde sedert 1322 het eiland; in 1326 erkende ook Pisa zijn heerschappij over het

eiland, dat. mettepenstjinnHn li Prlinnlllo nnclonrl nn

' O " I Jinuiuv upoiiailUCUj

waarin ook Pisa en Genna dikwijls een rol speelden, langen tijd bij Aragon bleef. In 1355 werd naar Aragonsch voorbeeld een grondwet op Sardinië ingevoerd; sedert 1388 werd het eilard door vicekoningen bestuurd. Bij den vrede van Utrecht in 1713 kwam het aan Oostenrijk; in 1720 werd het

tegen Sicilië met het Huis Savoye geruild en vormde sedert dien tijd met Savoye en Piémont het koninkrijk Sardinië (zie aldaar)"

Sardinië, tot 1861 de naam van een koninkrijk m Italië, dat het eiland Sardinië, het hertogdom Savoye, het vorstendom Piémont, de hertogdommen Aosta en Montferrat, het graafschap Nizza en het hertogdom Genua omvatte, had een oppervlakte van 76 000 v. km. en telde (1857) 5 167 542 inwoners. \ an het tegenwoordige Italië omvatte het behalve het eiland de provincies: Alessandria, Cuneo, Genua, Novara, Porto, Mauriszi, Turijn en een gedeelte van Pavia, terwijl Nizza en Savnve na.r> Vv-inl.-rii 1.- ?;in

afgestaan. De residentie was Turijn.

Nadat hertog Victor Amadeus 11 van Savoye den koningstitel aanvaard en den 248t™ Augustus 1720 Sardinië tegen Sicilië ingeruild had, vormden bovengenoemde landen het koninkrijk Sardinië. In 1730 stond hij de Kroon af aan zijn zoon Karei Emanuel I, en toen hii, nof? peen ia.a,r Haamn. vir-Vi wpripr^rar»

het gezag wilde meester maken,werd hij in hechtenis genomen en overleed in 1732 in den kerker. In 1733 belastte Karei Emanuel zich mpf li pf nnnprKpunl

over de vereenigde Fransche en Sardinische troepen, versloee de Oostenrijkers in don Pnnkpti Pti finnppccio-

oorlog den 29=tcn Juni 1734 bij Parma en den 19dei1 September bij Guastalla en veroverde Milaan. Bij den Vrede van Ween en (1738) verkreeg hij Novara en Tortona, In den Oostenrijkschen Successsie-oorlog verbond hij zich met Frankrijk in de hoop, dat Milaan hem ten deel zou vallen, later echtersloot hij zich door de verdragen van Turijn (1742) en W orms (1743) bij Maria Theresia aan en stelde voor Eneelsch eeld een lee-er van 4S finn m.™ tor

king van Oostenrijk, waarvoor hij het graafschap

iujgüicio. mri vigevano, ae neenijKneaen tsobbio, Piancenzo tot deNura en hetGenueescheFinalebene-

vens een gedeelte van het vorstendom Pavia zou verkrijgen. Hij streed met afwisselend succes, ten slotte echter gelukkig tegen de Spanjaarden en Fransehen, die hij 16 Juni 1746 met behulp van de Oostenrijkers bij Sant' Antonio versloeg. Bij den Vrede van Aken werd hem dan ook alles toegestaan, wat Oostenrijk beloofd had, behalve Piancenzo en Finale. Ook bevorderde hij de welvaart van zijn land door den aanleg van kanalen, door het sluiten van een handelsverdrag met Milaan <ï759t Pn rlnnr rlp inT'noriniï von

het „Cornus Carolin lim" ppn Vipr7i"pr> urptKnpV ÏTii

legde belasting op de geestelijke goederen, benoemde

1.^11 \cic imiutenaren en verwierp ae geldigheid van pauselijke bullen, die niet door hem bekrachtigd waren. Hij werd in 1773 opgevolgd door zijn zoon Victor Amadeus III, die roekeloos afbrak wat zijn vader had opgebouwd. Als schoonvader van den broeder van Lodewijk XVI, korirg van Frankrijk, begunstigde de konirg gedurende de Fransche revolutie de emigranten en sloot zich bij de tegenstanders van Frankrijk aan, zoodat de Franschen in 1792 zijn staten binnenrukten. Zonder eenigen tegenstand werden Savoye en Nizza bezet en ingelijfd in de

Fransche Renuhliek Dm rl P7P lat1 <1 Pil fornrr -fr»

erlangen, teekende Victor Amadeus tot het verkrii-

gen van geldelijken onderstand een overeenkomst

'U, L J^ngeiana, en toen hij 5UU00 man onder zijn bevelen had, werden de Franschen teruggedrongen. Deze drongen echter reeds in 1794 weder door de bergpafsen, en ofschoon zij met hrlp van Oostenrijk nogmaals teruggeworpen werden, trokken Schérn en

Sluiten