Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Kellermann opnieuw met 2 legers voorwaarts en versloegen den 239ten en 258ten November de Oostenrijkers en Sardiniërs. Nadat Bonaparte in 1796 het opperbevel over het Fransche leger aanvaard en bij Montenotte en Millesimo de verbonden legers bijna vernietigd had, sloot Victor Amadeus den 28sten April een wapenstilstand en den 15den Mei den Vrede van Parijs, waarbij Savoye en Nizza aan Frankrijk werden afgestaan. Hij overleed den 16den October 1796, en werd opgevolgd door zijn zoon Karei Emanuel II, een dweepziek en bekrompen vorst. Deze bevond zich geheel in de macht van de Fransche generaals, moest hun in Juni 1798 de citadel van Turijn inruimen en zag, toen het Directoire hem den oorlog verklaarde, den 9den December tegen vrijen aftocht uit Turijn van zijn bezittingen op het vastland af. Hij begaf zich naar Cagliari op het eiland Sardinië, stond den 4den Juni 1802 de Kroon af aan zijn broeder Victor Emanuel I en overleed als Jezuïet te' Rome in 1819. Den llden September 1802 werd Piémont met Frankrijk vereenigd en in 6 departementen verdeeld, en eerst na den val van Napoleon (1814) vervielen de landen van Sardinië weder aan het vroegere Vorstenhuis, vermeerderd met het hertogdom Genua. Tevens werd op het Congres te Weenen de erfopvolging zoodanig geregeld, dat na het uitsterven van de regeerende mannelijke lijn de Kroon zou ten deel vallen aan de lijn Savoye-Carignan. Den 14den Mei 1814 hield Victor Emanuel zijn intocht te Turijn. Hij was wel is waar goedmoedig, maar bekrompen en daardoor afhankelijk van zijn biechtvader (den abt Botla) en de koningin, zoodat hij zich haastte om den voormaligen toestand te herstellen. De Jezuïeten werden teruggeroepen, de inquisitie en de oude rechtspraak hersteld, terwijl de verschillende klassen der bevolking niet dezelfde rechten behielden. Alleen de drukkende belastingen en de vermeerdering der politie behield men uit het Fransche stelsel. De Fransche Revolutie had echter een liberale stroomine doen ontstaan,

die zich zelfs tot den adel uitstrekte. Weldra werd de gisting algemeen, een afdeeling der Carbonari beraamde een samenzwering, zelfs prins Karei Alhert van Savoye-Carignan, de vermoedelijke troonopvolger, was daarin betrokken, Zoo werd de omwenteling in Piémont voorbereid. Den 10den Maart 1821 barstte de opstand uit in Allesandria en werd de Spaansche constitutie in het koninkrijk Italië geproclameerd. De garnizoens van Pinerolo, Asti, ten slotte die van Turijn sloten zich bij de beweging aan. Ontmoedigd deed de koning den 13den Maart afstand van den troon ten gunste van zijn broeder Karei Felix, benoemde den prins van Carignan tot regent tot diens aankomst uit Moneda en begaf zich naar Nizza. De prins proclameerde met de driekleur in de hand de Spaansche Constitutie. Een Giunta, handelend „in naam van het koninkrijk Italië", en een nieuw mi ïisterie werd benoemd en tot het oprichten van een nationale garde besloten en Karei Albert zwoer den eed van trouw aan de grondwet en aan den koning Karei Felix. Deze laatste echter haastte zich een manifest uit te vaardigen, waarin hij elke constitutie verwierp, beval den pri is zich aan het hoofd van de trouw gebleven troepen te st Hen en dreigde met de tusschenkomst der verbonden mogendheden. Karei Albert gehoorzaamde en veriiet Turij ï. Den 7den April trokken de Oostenrijkers onder Bubna Piémont binnen, sloegen 8 April de

opstandelingen bij Novara uiteen en herstelden in eenige dagen den ouden toestand. Onder de hoede der Oostenrijksche bajonetten, die tot 1823 in het land bleven, nam nu de reactie haar loop. Allen, die bij de omwenteling betrokken waren, werden als hoogverraders vervolgd, de universiteiten te Turijn en Genua werden voor een jaar gesloten en daarna onder streng toezicht gesteld. Zoo heerscliten kerkelijke reactie en politiek absolutisme tot den dood van Karei Felix (27 April 1831), waarmede de mannelijke lijn van het regeerende Huis uitstierf.

Volgens de bepalingen van het Congres te Weenen werd hij opgevolgd door Karei Albert, prins van Savoye-Carignan. Nadat deze getuigenis had gegeven van zijn bekeering van de vroeger beleden staatkundige gevoelens door in 1823 deel te nemen aan den veldtocht van den hertog van Angoulème tegen Spanje, was hij als stadhouder naar het eiland Sardinië gezonden, en thans huldigde hij het absolutistisch stelsel van zijn voorganger. In 1840 werd een concordaat gesloten met den paus, dat de heerschappij der geestelijkheid voor goed bekrachtigde. Hij voerde echter vele nuttige hervormingen, bepaaldelijk op het gebied van de rechtspraak, het verkeerswezen en het onderwijs in en zorgde vooral voor de vermeerdering en ontwikkeling van zijn leger. Tegenover Oostenrijk toonde hij zich vooral sedert 1846 zelfstandiger, en na detroonsbeklimming van paus Pius IX werd ook hij door de nationale bewegingen Italië meegesleept en wijzigde hij zijn binnenlandsche staatkunde. Den 3Östcn October 1847 publiceerde hij een regeeringsprogramma, waarin liberale wijzigingen werden toege¬

zegd en den öslen reDruan i»4ö vaaraigae nij een grondwet uit, waarna geheel Italië met grenzenlooze geestdrift het „Zwaard van Italië" (.,1a spada d'Italia") toejuichte. Nu benoemde hij den 8sten Maart den uitstekenden patriot Balbo tot zijn eersten minister, besloot den 23sten Maart, na het uitbreken der revolutie te Milaan, de Lombarden te helpen, en rukte daarna met 60 000 man in Lombardije. Den 26stcn Maart hielden de Sardinische troepen hun intocht in Milaan. De veldtocht was aanvankelijk ongelukkig; de Oostenrijkers werden bij Goito en Pastrengo (8 en 30 April) verslagen, Peschiera werd belegerd en een aanval op Verona en een poging om Peschiera te ontzetten werden afgeslagen. Peschiera capituleerde en Radetzky trok zich naar Verona terug. Intusschen besloten de Lombarden 29 Mei en 4 Juli ook de Venetianen tot de aansluiting bij Sardinië; maar de afval van de Italiaansche vorsten van de nationale beweging en het verzwakken van de discipline in liet Sardinische leger waren oorzaak, dat men het vertrouwen in de wapenen van Karei Albert verloor. Na een maand van besluiteloosheid, had Radetzky zich versterkt, en de Sardiniërs werden den 25sten Juli bij Custozza geheel en al verslagen.Daarnatrokdekoning zich naar Milaan terug en sloot een wapenstilstand (9 Augustus), waarop Lombardo-Venetië, Panna en Modena door de Sardinische troepen moesten worden on trnimd.Deze noodlottige afloop van den oorlog had ook op de binnenlandsche aangelegenheden van Sardinië een treurigen invloed. Balbo had reeds den 26stcn Juli zijn portefeuille nedergelegd, en het fusieministerie Casati nam den 7den Augustus zijn ontslag. Republikeinsche agitaties bleven wel is waar in Piémont zonder succes, maar de radicale elemen-

Sluiten