Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

niet langer dan i 7 c.m. wordt; eindelijk Chiasmodus een diepzeevorm, welke in den Atlantischen Oceaan gevangen werd op een diepte van 2700 m.

Schema is een Grieksch woord, dat eigenlijk gedaante of figuur beteekent en alzoo in meer algemeenen zin eiken omtrek, die een nog uit te werken voorstelling aanwijst; derhalve een ontwerp, waarin de te behandelen stof behoorlijk is gerangschikt.

Schemacha (Sjamacha), de hoofdstad van het gelijknamige arrondissement (6667 v. km. met 121 645 inwoners, grootendeels Tataren) in het Russisch-Transkaukasische gouvernement Bakoe, ligt 680 m. boven den zeespiegel, dicht bij den rechter oever van den Pisargat, welke zich later in de lagunen verliest, bezit tuinbouw en handel en telt 20 008 inwoners. Ten gevolge van de aardbevingen is de vroeger belangrijke zijdeteelt achteruit gegaan.

De stad werd in 1734 door Nadir Sjah verwoest, die op een geringen afstand de stad Jenghi-Schamaki (Nieuw Schemacha) deed bouwen. De oude stad werd echter spoedig door de Tataren herbouwd. Sedert had nu eens de eene, dan weer de andere plaats de grootste bevolking. Onder de Russen werd Schemacha in zijn oude rechten hersteld en vervielNieuwSchemacha tot een dorp. "Wegens een geduchte aardbeving in 1858 werd de regeering naar Bakoe verplaatst. Toch ging Schemacha weldra weer belangrijk vooruit. Den ÏS^11 Februari 1902 werd de plaats echter nogmaals door een aardbeving vreeselijk geteisterd.

Schemering', verdeeld in morgen- en avondschemering, ontstaat, wanneer de nog niet opgekomen of pas ondergegane zon haar stralen uitzendt naar den dampkring boven ons, zoodat deze hen terugkaatst en daardoor een flauw, allengs toe- of afnemend licht verspreidt. Zij is de oorzaak, dat de nacht niet plotseling door den dag vervangen wordt, en omgekeerd. Men onderscheidt een burgerlijke en een sterrenkundige schemering. De eerste begint des avonds met den ondergang van de zon en duurt zoolang men zijn gewone bezigheden nog kan verrichten en des morgens, zoodra men zonder kunstlicht kan lezen, om met den opgang der zon te eindigen. De sterrenkundige schemering begint des ochtends en eindigt des avonds, zoodra de zon zich 18° beneden den horizon bevindt, terwijl de burgerlijke aanvangt en eindigt bij 6° tot 6°30'. Daaruit volgt, dat haar duur voor een gegeven tijd afhankelijk is van de geografische breedte en van den stand der zon. Klimt of daalt de zon boven of beneden den horizon in een loodrechte richting, dan doorloopt zij in den kortsten tijd den afstand van 18° en de schemering duurt dan zeer kort. Deze duur in aan den evenaar slechts 1 uur en 19 minuten, terwijl zij op alle plaatsen, wier breedte meer bedraagt dan 48°30' in het midden van den zomer den geheelen nacht aanhoudt. De tijd, waarin dit ge schiedt, is des te langer na ar mate men meer tot de pool nadert, en wel op 49° N. Br. van 10 Juni tot 2 Juli, op 52°, zooals in ons land, van 20 Mei tot 23 Juli. In het algemeen duurt de sterrenkundige schemering voor een bepaalde plaats den geheelen nacht, zoodra de declinatie dei zon + de breedte 72° of meer bedraagt. Hieruit volgt, dat de poolstreken in het genot zijn der schemering gedurende het grootste gedeelte van dien tijd, waarin de zon er niet boven den horizon verschijnt, zoodat de dui¬

sternis van den langen winternacht er niet weinig door getemperd wordt.

Schemnitz (Magyaarsch: Selmecz- és Bélabany), een koninklijke, vrije stad, de zetel van het Hongaarsche comitaat Hont, ligt in een diep, door steile rotswanden omgeven dal aan de evenzoo genoemde beek en aan een tak van den Hongaarschei1 staatsspoorweg, 570 m. boven de oppervlakte der zee. Zij bestaat uit de eigenlijke stad, vijf voorsteden en de sedert 1868 met Schemnitz vereenigde vrije bergstad Dilln (Bélabanya), bezit 3 Katholieke kerken, een in 1744 op een naburigen basaltheuvel gebouwde Calvariënkerk (bedevaartsplaats) met een mooi vergezicht, 2 kloosters en een Luthersche kerkPrachtige gebouwen zijn het oude slot, het nieuwe slot, de Kammerhof (directie van den mijnbouw), de nieuwe afdeeling van de mijn- en boschbouwacademie en het laboratorium; ook bezit Schemnitz een Honvéd-gedenkteeken. Het telt (1901) 16375 inwoners, die zich met mijnbouw, hout- en kantindustrie bezig houden. Verder vindt men er een groote tabaksfabriek (1200 arbeiders) en een fabriek voor schoenwaren. De Schemnitzer aarden pijpen vormen een belangrijk handelsartikel.Behalve de door Mond Theresia in 1760 gestichte mijn- en boschbouwacademie (met een mineralogische verzameling), bestaat er een Katholiek gymnasium, een lyceum en een kweekschool voor onderwijzers. In de mijnen van den omtrek vindt men goud-, zilver- en looderts, verder nog koperhoudend zilver- en looderts. Twee derde van den mijnbouw behoort aan den Staat. Al wat tot liet mijnwezen behoort, is er op een groote schaal ingericht. De jaarlijksche produktie bedraagt: 120 kg. goud, 6100 kg. zilver, 17000 kg. koper en 820 0Ó0 kg. lood. Er bevinden zich allerlei takken van nijverheid, welke hulpmiddelen vormen van den mijnbouw.

Schemnitz is de oudste mijnstad in HongarijeReeds ten tijde der Romeinen werden er ertsen gedolven,' en koning Bela IV verhief haar in de I3de eeuw tot een vrije koninklijke stad. In dien tijd trokken vele Saksers en Vlamingen derwaarts. Sedert liet einde der 16de eeuw verkreeg de Slavische bevolking er de overhand. Eerst sedert 1848 neemt de invloed der Magyaren toe. Men heeft in de nabijheid druk bezochte baden.

Schendt van Tautenburg-, Frederik, eerste aartsbisschop van Utrecht, geboren in 1503 en overleden te Wijk bij Duurstede den 25sten Augustus 1580, was onder keizer Karei V tot aanzienlijke waardigheden opgeklommen, toen hij den geestelijken stand omhelsde, waarna hij in 1561 den Sticlitschefl bisschopszetel beklom. Hij slaagde er in 1565 niet in. om door een provinciale synode de bepalingen van het Concilie van Trente door te voeren. Zijn zedelijk karakter was niet onberispelijk, maar hij gaf blijken van geleerdheid in onderscheiden geschriften, van welke wij noemen: „Trias forensis"(1528), „Progy®' nasmata fori"(herdrukt in 1589), „Viridarium conclusionum juris"(1601), „Interpretatio in 111 libros usuum foedorum"(herdrukt in 1584), „De testibus (1577), „De vetustissimo sacrorum imaginum usu H1 ecclesia christiana"(1575) en „Enchiridion de offici» episcopali".

Schendel, Petrus van, een Hollandsch schildereerst van historie- en genrestukken, later van staden marktgezichten bij maan- en kaarslicht in de'1 trant van Schalcken (zie aldaar), werd geboren

Sluiten