Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Duitschland wordt deze naam dikwijls voor champagne gebruikt.

Secte, af deeling of partij, noemde men vroeger een of andere wijsgeerige school, doch thans bezigt men dat woord gewoonlijk van een godsdienstige partij, die zich wegens verschil van gevoelens afscheidt van de heerschende Kerk.

Sectie. Zie Lijkopening.

Sector. Zie Cirkel.

Secularisatie is een handeling, waardoor een kerkelijke bezitting in een wereldlijke veranderd wordt. Zij heeft vooral plaats gehad in den tijd der Hervorming, toen uitgestrekte kloostergoederen door verschillende staten werden benaderd.

Secundair noemt men in de geologie die mineralen en gesteenten, welke door omzetting en ontleding van reeds voorhanden (primaire) mineralen of gesteenten zijn ontstaan. In het bijzonder vat men de trias-, jura- en krijtformaties als secundaire periode samen, in tegenstelling met de oudere primaire en de jongere tertiaire periode. Zie verder Geologische formatie.

Secundaire stroom is een stroom van lage spanning, die door den transformator uit den primairen stroom (van hooge spanning) wordt opgewekt.

Secundawissel is in den handel het tweede exemplaar van een wissel.

Secunde is het zestigste deel van een minuut, zoowel bij tijd-, als bij hoek- en boogverdeelingen. In de muziek is de secunde de tweede trap in den diatonischen toonladder.

Secundogenituur is de naam van een vooraf bepaalde schadeloosstelling voor jongere zonen van een adellijk geslacht, wanneer de eerstgeborene in het bezit blijft van het geheel der voorvaderlijke goederen (primogenituur). Men geeft dien ook wel aan een vorstendom, dat door een jongeren prins van een vorstelijk stamhuis en zijn nakomelingen wordt geregeerd. Zoo was bijv. Toskane tot 1859 een secundogenituur van het Huis Habsburg-Lotharingen.

Secundus, Janus, eigenlijk Johannes Nicolai, een Latijnsch dichter, geboren te 's Gravenhage den l^den November 1511, studeerde aldaar en te Mechelen en legde zich tevens onder leiding van Johan van Schoorl op de schilderkunst toe. Hij oefende zich verder te Bourges, trok naar Italië en Spanje, nam deel aan een oorlog in Afrika en werd secretaris van Georgius van Egmond, bisschop van Utrecht. Reeds was hij geroepen, een dergelijke betrekking te aanvaarden bij keizer Karei V, toen hij den 24sten September 1536 te Doornik overleed. Van zijn Latijnsche gedichten hebben vooral de „Basia" (Kusjes) hem grooten roem bezorgd, en zijn „Opera omnia" werden in 1821 in 2 deelen door P. Bosscha in het licht gegeven.

Sédaine, Michel, een Fransch blijspel- en operadichter, geboren te Parijs den 4aen Juli 1719, was eerst metselaar, doch verwierf door eenige dichterlijke proeven de gunst van Lecomte, die hem in 1752 de middelen bezorgde, om zich onverdeeld aan letterkundigen arbeid te wijden. Het eerste stuk, dat hij voor het tooneel leverde, was: „Le diable a quatre" (1756), met muziek van Philidor, grooten bijval vond vooral zijn komische opera: „Rose etColas" (1764). Ook andere, zooals: „Aline, reine de Goleonde", „Amphytrion", „Le magnifique", „Aucassin et Nicolette", „Richard Coeur de Lion" en „Guil-

laume Teil", zijn gedurende langen tijd op het repertoire gebleven. Van zijn blijspelen vermelden wij: ,,Le philosophe sans le savoir" (1765) en „La gageure imprévue". Van zijn gedichten noemen wij het leerdicht: „Le vaudeville" (1756). In 1768 werd hij lid der Academie en overleed den 17ael1 Mei 1797. Zijn „Oeuvres dramatiques" zijn in 1760 en 1776 in 4 deelen in het licht verschenen.

Sedan, een arrondissementshoofdstad in het Fransche departement Ardennes, aan de Maas en aan eenige spoorwegen gelegen, was vroeger een belangrijke grensvesting naar de zijde van België en Duitschland en bezit een modern RoomschKatholieke kerk. een Hervormde kerk, een synagoge, de overblijfselen van een citadel, een standbeeld van Turenne, een gedenkteeken ter herinnering aan den slag bij Sedan, een schouwburg, een college, een college voor meisjes, een weefschool, een bibliotheek, ^een museum, een handelsrechtbank, een kamer van koophandel, een kamer van landbouw enz. Het aantal inwoners bedraagt als gemeente (1906) 16 160. De voornaamste takken van nijverheid zijn lakenfabricage, wolspinnerij, ververij, en metaalindustrie. Verder wordt er een aanzienlijke handel gedreven. Sedan is de geboorteplaats van Turenne, Baudin en Ternaux. Tengevolge van de wet van den 239ten Augustus 1875 werden de vestingwerken gesloopt. Den l8len September 1870 had bij Sedan de beslissende slag in den oorlog tusschen Duitschland en Frankrijk plaats.

Nadat door voorspoedige aanvallen der Duitschers in het najaar van 1870, vooral door den slag bij Beaumont, het Fransche leger onder Mac Mahon genoodzaakt was te wijken naar den rechter oever van de Maas, ontving het derde legerkorps van het Duitsche leger op den avond van den 31s,en Augustus bevel nog in den nacht eenige legerkorpsen op den rechter Maasoever vooruit te schuiven en den weg naar Mézieres te bezetten; het Maasleger zou van de oostzijde den aanval beginnen en de Franschen verhinderen over de Belgische grenzen te ontsnappen. De slag werd begonnen door de Beierschen, die des ochtends te 4 uur een spoorwegbrug en een ponton over deMaas trokken enBazeilles aantastten, dat verdedigd werd door de Fransche marineinfanterie. Omstreeks denzelfden tijd was de kroonprins van Saksen met het 12de korps bij La Moncelle en Daigny handgemeen geworden met het l3te Fransche korps en had zich tevens in verband gesteld met de Beierschen bij Bazeilles. Hier werd Mac Mahon te 6 uur door een granaatsplinter gewond. Hij verliet het slagveld, en Ducrot, die te 6 uur het opperbevel overnam, gaf aanstonds bevel tot den terugtocht naar Mézières. Om dien te bevorderen, zouden de divisiën Lacretelle een krachtigen aanval doen op La Moncelle en Vassoigne bij Bazeilles. Hoewel inmiddels generaal Wimpffen wegens ancienneteit zich met het opperbevel belastte en de Franschen den terugtocht deed aannemen, had laatsgenoemde aanval toch plaats, aanvankelijk met goed gevolg. Door nieuwe troepen versterkt, hielden de Saksers en Beierschen zich echter staande te La Moncelle, veroverden voorts de westelijke heuvelreeks en overmeesterden na een bloedige worsteling van 7 uur ook geheel Bazeilles, terwijl de rechter vleugel der Saksers de Franschen naar den westelijken oever der Givonne deed wijken en de Pruisische garde het dal van de Givonne bezette en den weg

Sluiten