Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

duifcériden, en duizenden de kerken vtrliettó',. 'van het geloof vervreemdden, de godsdienst';Böonden. daar is schuld! Grotè schuld! De revolutie der bedrijfswereld, uit de aard der, zaak reeds schokkend, vanwege de gebrekkige organisatie van dé arbeid en der arbeiders, werd pijniikéif' naarmate de patroonswéreld' doör liberalistiese hardvochtigheid wis aangetast!

In die tijd der ontredderde arbeiderswereld, moesten het proletariaat en de arbeidersleiderï" wel uitzien naar een nieuwe maatschappefilrie orde en opnieuw Werden vele aangegrepen door' 'de utopie der sosialistiese broederschap, der kommunistiese samenwerking'. Het ideaal der oudheid werd opnieuw gegrepen, opnieuw' 't/^ty wogen en opnieuw aanvaard. '

Maar dit alles bleef echter" „utopie", een lieflike droom in 'een angstige nacht. Men zag nog geen grondslag "Voor sósialistiese maatsc&rppijbouw, men had nog ' geen wijsgerige bazis voor de niéutf;é"|Jedachten.

Was öp maatschappelik gebied alles in' die jaren krizis, ook op wijsgerig terrein zócht men naar nieuwe formulering. Zoals het maatschappelik gebouw Van gilden en kleinbedrijf door de mokerslagen der machinerevolutie bezweken was, bezweek ook het gebouw vah de godsdienstige voorstellingen onder de slagen der kritiek van rationalisten, moderniijtén 1 én - evolutionisten. Het supranaturele werd gelochend, wonderen vlakweg ontkend. Men was in de tijd van de triomf van het zienlike. Alles werd klaar als de dag. De wijsgeren werden waarnemers en men doorzocht en onderzocht met allerlei instrumenten hét ganse heelal. En alles bleek verklaarbaar, alles heel kalmpjes te beredeneren. De mens werd ontleed, de natuur doorvorst, alles werd gemeten, berekend, bepaald. Oude opvattingen werden prijs gegeven, pogingen tot verdieping en ommunting van de oude waarheid niet of zelden beproefd.

Dezelfde kerk die toeliet, dat de nieuwe fabrieksbarons het arbeidende volk médogenloos uitbuitten, die het sosiale rechtswoord nimmer horen deed, was even slap tegen de bestormers op geestelik terrein. Bolwerk na bolwerk werd prijs gegeven, wie kon de stroom des tijds op maatschappelik terrein of op geestelik gebied keren? De maatsehappelike omkeer paar-

Sluiten