Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

over die twee cirkelloopen nadenken, het wil ons niet gelukken > ze zóó gemakkelijk tot één cirkelloop, tot één kring te doen worden, als het Dr. Büchner gelukt schijnt. Twee kringen vermeldt hij; twee kringen, die niet in eene hoogere eenheid worden opgelost, zoolang de nog altijd gezochte hoogere eenheid van stof en kracht te vergeefs naar zich laat uitzien.

Is hier derhalve zeer weinig van „eenheid" te bemerken, de vraag blijft ook nog over, hoe hier eigenlijk van „philosophie" gesproken kan worden. Het Materialisme heeft niet het minste recht, om zich wijsbegeerte te noemen. Al wat het leert is, volgens de uitdrukkelijke' verzekeringen van zijne voorstanders, resultaat van natuuronderzoek. Leert het natuuronderzoek het niet, dan heeft het geen waarde als waarheid. Dit moet de hoofdstelling van het Materialisme blijven. De Natuur is het eenige boek, waaruit het zijne wijsheid, zijne kennis van de waarheid ten laatste heeft te putten. Maar wat heeft het dan met wijsbegeerte te doen? Philosopheeren over stof en kracht, over stofwisseling en natuurnoodwendigheid kan het gerust aan anderen overlaten. De materialist wil van geen Philosophie hooren, die iets anders leert dan wat stof en kracht te verkondigen hebben. Maar spreek dan ook niet van philosopheeren en van philosophie, gij, die niets erkent dan stof en kracht, en voor wien ook alle denken ten laatste alleen in de stofwisseling zijn verklaring vindt. Het Materialisme als Eenheidsphilosophie voortestellen is haar inderdaad blootstellen aan bespotting, en heeft Dr. Büchner geen betere aanbeveling voor het door hem aangeprezen stelsel, dan dat het monistische wijsbegeerte is, nadenkende hoorders blijven onbevredigd en wenden zich ten laatste teleurgesteld van hem af.

Hij heeft echter nog meer tot aanbeveling te zeggen. Alleen het Atheisme of philosophisch Monisme, zoo verzekert hij, „leidt tot vrijheid, tot rede, tot vooruitgang, tot waardeering van den mensch en het echte menschzijn, in één woord tot Humanisme.

Sluiten