Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van de ideeën kon hier en daar scherper belijnd zijn. Maar hoe flink wordt Tertullianus' Ethiek in groote trekken geschetst en met hoeveel warmte brengt Neander uit den ruwen bolster van Tertulliaan's realisme telkens weêr de christelijke kern aan den dag!

Wij gaan tot de grootere werken over, tot hét werk van Neander: „Algemeene geschiedenis van den christelijken godsdienst en de christelijke kerk".*) Neander hoopte dit zou zijn hoofdwerk worden. Die hoop kwam tot verwezenlijking al bleef het boek onvoltooid, wijl het „Voorwaarts" dat in Neanders ziel weêrklonk, zweeg voor het „Hemelwaart" van Gods besluit. Een torso staat hier voor ons, niet een voltooid beeld. Maar de torso wekt onze verbeelding als hadden wij het beeld. Dit breede, kloeke werk vangt aan met het na-apostoliesch tijdvak en gaat tot de eeuw der Hervorming. Langen, langen tijd had Neander vlijtig de bouwstoffen bij-een-gebracht en bewerkt. Consciëntieus had hij den eersten plicht van geschiedschrijver betracht: hij was tot de bronnen gegaan. De bescheiden man had geweifeld alvorens naar zijn vaardige pen te grijpen om de hoofdlijnen van zijn monumentaal plan te teekenen. Maar zijne liefde had gezegevierd over zijne schuchterheid. Wie kon dan ook beter den gang van het Godsrijk schetsen dan Neander, die meer dan iemand degelijke wetenschap aan een helder oordeel en aan innige godsvrucht paarde ? Hij gaf ons eene Kerkgeschiedenis in den besten zin des woords: een

l) Allgemeine Geschichte der christlichen Religion und Kirche.

Sluiten