Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

historie der mensc$toeid in het verzinken en blinken, dat haar wetmatig .typeert, denken aan de tragedie van een kruis des doods, dat staat in den lichtglans der verrijzenis? l)

Dat proces is dikwijls gewaardeerd als eene worsteling tusschen wetenschap en religie, waarbij dan de wetenschap als de schoone . maagd met de toorts der verlichting en wat men voor religie aanzag als de oude moeder met de schaduw van den nacht werd uitgebeeld.2)

Toch waren zulke crisissen slechts barensweeën, die de geboorte van een nieuw sociaal leven aankondigden.

Was Plato's Socrates inderdaad aan het atheïsme schuldig, dat hem ten laste werd gelegd of 'heeft hij de religieuse voorstellingen des volks op zijne wijze verstaan? Niet om zijne wetenschap, noch om zijne religie werd hem de beker des doods aan de lippen gezet. Maar het oude sociale bewustzijn, dat zich uitsprak in Athene's wet, trachtte in Socrates de nieuwe levensvormen te treffen, waardoor het zich bedreigd waande.

En was het anders toen de beroemde martelaar, wiens standbeeld heden het pauselijk Rome tart, ten vure werd geleid? Giordano Bruno was zich bewust van een conflict met zijn tijd. Hoor hem slechts, als hij vertelt van dien geestelijken broeder, die preekte over: „geeft den 'keizer wat des keizers is" en om zijne geleerdheid te toonen alle Romeinsdhe munten opnoemde. Doch na afloop komt een aandachtig hoorder en vraagt hem: „Eerwaarde vader, leen mij toch een Carlin." En het antwoord luidde: „ik behoor tot de bedelorde." En als gevraagd werd, waarom hij dit verhaalde, luidde zijn antwoord, dat „de pralers met woorden hetzelfde muildier bereden als deze eerwaarde

■> Fragments de philosophie du Moyen-dge par M. Victor Cousin, Paris, 1855. p. 64. Ainsi marche 1'humanité; elle n'avance que sur des débris. La mort est la condition de la vie; mais pourque la vie sorte de la mort, il faut que la mort n'ait pas été entière. Si dans les orages de 1'humanité le passé disparaissait tout entier, il faudrait que 1'humanité recommencat a frais nouveaux sa pénible carrière. Le travail des pères serait perdu pour les enfants; il n'y aurait plus de familie humaine; y aurait solution de cotitinuité entre les générations et les siècles. Et d'un autre cöté, si le monde, qui doit faire place a un monde nouveau, laissait un trop riche héritage, il empêcherait que le nouveau ne s'établtt. H faut que quelque chose subsiste du passé, ni trop ni trop peu, qui devienne le fondement de 1'avenir ët maintienne, a travers les renouvellements nécessaires, la tradition et 1'unité du genre humain.

2) Emile Boutroux, Science et Religion dans la philosophie contemporaine, Paris, 1908, p. 341. La question de la religion et de la science, considérée a travers 1'histoire. est Vune de celles qui provoquent le plus d'étonnement. En somme, malgré des compromis cent fois renouvelés, malgré les efforts obstinés des plus grands esprits pour résoudre rationellement le probleme, il semble que la religion et la science aient toujours été sur le pied de guerre, et qu'elles n'aient cessé de lutter, non seulement pour se dominer, mais pour s'anéantir 1'une 1'autre.

Zie ook Friedrich Jodl, Vom Lebenswege, gesammelte Vortrage und Aufsatze, Berlin, 1917, Baad II, S. 352, Wissenschaft and Religion.

Sluiten