Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

13

als het ware naar buiten gekeerd. Wij hebben de wereld der verschijnselen, het object tegenover het subject in haren onderlingen samenhang nagegaan. Wel ontmoetten wij bij de vierde vertakking van den meergenoemden wortel een geheimzinnig subject des willens, waaromtrent wij ons nog niet nader uitlieten en dat nu aan de orde komt, maar overigens bleven we staan bij de wereld der voorstelling tegenover het subject, namelijk de wereld in tijd en ruimte, naar causaliteit geordend.

Maar de mensch is in de wereld niet alleen toeschouwer, hij leeft ook in haar en wel 1 i c h a m e 1 ij k. Het lichaam is daarom datgene, wat den mensch niet slechts als van buiten af maar ook wel degelijk als van binnen uit bekend is.

Ook hier laten we ter verduidelijking SCHOPENHAUER zelf spreken, waar hij in het eerste deel van zijn hoofdwerk uit de wereld als voorstelling afdaalt tot de wereld als wil (§ 18):

„Inderdaad zou de door ons onderzochte beteekenis van de wereld, die slechts als voorstelling tegenover mij staat of de overgang van haar, als slechts voorstelling van het kennende subject, tot datgene wat ze nog buitendien mag zijn, nimmer te vinden wezen, indien de onderzoeker zelf niets meer ware dan het rein kennende subject (gevleugelde engelenkop zonder lichaam). Nu echter wortelt hij zelf in genoemde wereld, hij vindt zich n.1. in haar als individu, d.w.z. zijn kennen dat de noodzakelijke drager van de gansche wereld als voorstelling is, blijkt nochtans slechts mogelijk door een lichaam, welks affecties voor het verstand het uitgangspunt der aanschouwing van die wereld zijn. Dit lichaam is van het rein kennend subject als zoodanig een voorstelling als iedere andere, een object onder de objecten: de bewegingen, de acties van dat lichaam zijn hem in zooverre op geen andere wijze dan de veranderingen van alle andere aanschouwelijke objecten bekend, en zouden hem evenzoo vreemd en onverstaanbaar zijn, indien hare beteekenis hem niet op een geheel andere wijze ontraadseld kon worden. Anders zou hij zijn handelen op de zich voordoende motieven met de stand-

Sluiten