Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

33

de enkele daden openbaart) te verwerpen. Want, volgens hem zijn onze daden geenszins een eerste begin. Daarom komt in deze daden niets werkelijk nieuws voort; maar: door datgene, wat wij doen, ervaren wij slechts, wat wij zijn.

Hiermede is Schopenhauer's beschouwing aangaande de wilsvrijheid echter niet uitgeput. Hij gaat in zijn verhandeling voort tot eene „höhere Ansicht". En juist deze vormt de hoofdzaak in zijn betoog. Zij is daarom het meest merkwaardige, wat Schopenhauer op dit punt heeft gezegd.

Doordat wij n.1. in het voorafgaande alle uiterlijke vrijheid van het menschelijk handelen volledig hebben opgeheven, zijn wij nu in staat, de hoogere, de ware „moreele" vrijheid te begrijpen.

Wij treffen toch in ons bewustzijn iets aan, waarvan we tot nog toe niet gesproken hebben en wel: het gevoel van verantwoordelijkheid voor datgene, wat wij doen, de zekerheid, dat wij zelf de daders van onze daden zijn. Hierdoor leeren wij inzien, dat wij in een voorkomend geval anders hadden kunnen handelen, indien wij zelf slechts anders geweest waren. Het besef der verantwoordelijkheid treft dus schijnbaar de daad, maar in den grond raakt het het karakter. Daad en motief geven slechts getuigenis van het karakter en bewijzen, dat het onherroepelijk is vastgesteld.

Daar, waar de schuld ligt, moet ook de verantwoordelijkheid wezen en, aangezien de laatste het eenig gegevene is> op grond waarvan wij gerechtigd mogen heeten tot de moreele vrijheid te besluiten, zoo moet ook de vrijheid daar gezocht worden, dat is in het karakter van den mensch. En dat wel te meer, aangezien wij ons overtuigd hebben, dat deze vrijheid in de enkele handelingen niet is aan te treffen, wijl deze laatsten (het karakter voorondersteld) streng gedetermineerd zijn. Het karakter echter is, gelijk wij zagen, aangeboren en onveranderlijk.

Hier nu komt Schopenhauer tot Kant's onderscheiding tusschen het empirische en het intelligibele karakter. Het empirische karakter is als voorwerp der ervaring slechts

Sluiten