Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zu befinden nur unter dieses Bedingung schmeicheln darf." x)

Bij deze verwachting heeft men niet alleen de rede, maar ook de natuur mede. Zij waarborgt den eeuwigen vrede. De natuur is immers de groote kunstenares, met welker mechanischen loop zichtbaar doelmatigheid naar buiten schijnt, om door de tweedracht der menschen eendracht zelfs tegen hun zin te voorschijn te laten komen. Wij hebben hier te doen niet alleen met noodlot, als den eisch eener wat de wetten harer werkzaamheid betreft ons onbekende oorzaak, maar met wat genoemd wordt voorzienigheid, als eene hoogere, op het objectieve einddoel van het menschelijke geslacht gerichte, den wereldloop vooruit bepalende, oorzaak, als wij letten op de doelmatigheid der natuur in den loop der wereld. Een en ander leidt Kant er toe om deze toekomst van eeuwigen vrede aan te nemen en wel zóó, dat hij is „keine leere Idee, sondern eine Aufgabe, die nach und nach aufgelöst, ihrem Ziele (weil die Zeiten, in denen gleiche Fortschritte geschehen, hoffentlich immer kürzer werden) bestandig naher kommt." 2)

De overgang van Kant naar Fichte is niet groot. Hij was het niet in het leven van Fichte, toen hij eens en voor goed door Kant werd gegrepen, en evenmin in het karakter van zijne philosophie. Fichte is, meer nog dan Kant, idealist. Hij gelooft aan de macht van den geest, bepaaldelijk van den wil. En willen is één met handelen, de wil is immers gericht naar een doel; en dit handelen is één met moeten, omdat dit doel met het willen zelf gegeven is. Hierbij is voor scheiding tusschen idee en werkelijkheid geen plaats, noch in den macro-cosmos, noch in den micro-cosmos „Unser Leib, ist die fortdauernde Darstellung unseres Wollens in der materiellen Welt; unser ursprüngliches Wollen selbst, aufgenommen in die Form der ausseren Anschauung. Ich — mein Leib — mein Geist — alles dies heisst und sagt einerlei. Ich bin mein Leib und mein Geist, alles ist eines. Ich bin mein Leib, wenn ich mich anschaue. Ich bin Geist, wenn ich mich denke," zoo citeert Wundt Fichte volgens een niet gedrukt „Nachschrift" van een college over zijne „Wissenschaftslehre." 3) Een zóó gestemd wijsgeer is een geboren Prometheus. Hij ziet vooruit en wat hij ziet brengt hij in beeld, hetzij dan voorstelling, denkbeeld of begrip. Het boek, waarvan

1) Kant, Zum ewigen Frieden, 2r Abschn. 3r Definitiv-Artikel.

2) Kant, a. a. O., S. 55.

3) Max Wundt, Johann Gottlieb Fichte, sein Leben und seine Lehre, Stuttgart 1927. S. 3.

Sluiten