Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

5io BEWEEGKRAGT.

I<en; de Gewigten van een Braadfpit, die van een Uurof Slirgerwerk en dergelyken , aan te zien als Beweegkragten.

Hieromtrent heeft een' algemeene regel plaats, waar op 't niet ondienftig is acht te geeven. Wanneer naamelyk in een Werktuig, van hoedaanig eene Soort het o >k mag zyn , de Beweegkragt in evenwigt ftaat met het Gewigt, of in 't algemeen met den Wedetfhnd, zo komt zy deezen Wede It ind te boven, zo dra maar een weir.ig verfterkt wordt ; mids evenwel dat 'er geene wryving plaats hebbe; want zo dra 'er wryving is, moet de Beweegkragt ook deeze te boven ftreever.

Tot. zodaanige zsaken welke de werkzaamheid van de Beweegkragt konnen oeffenen, zyn te brengen , den ganfchen kring van alle bezielde en onbezielde Schepzels, als Menfchen, Dieren, de Lucht, het Water, het Vuur , Gewigten, veerkragtige Lighaamen, enz. Indien zulks eene daadelyke Beweeging voortbrengt, noemen fommigen 't eene leevende , maar eene doode Kragt, wanneer 't flegts een Gewigt ophoud.

- Wanneer de Beweegkragt de werking vaneen Mensch of Dier uitmaakt, heefc men in derzelver berekeninge gade te flaan, de natuur en langduurigheid der werkzaamheid; om reden, dat de kragt van een Mensch of Dier, niet even dezelvde kan weezen, op 't e-nde, als in 't begin; inzonderheid, wanneer de werkzaamheid van eenigen duur is. Ook moet men zorgvuldig gadeliaan , dat de Beweegkragt niet verhinderd worde om vry te werken; 't zydoor de gefteldheid van den grond, ce'plaatzing van het Werktuig, of eenig ander beletzel. Indien de Beweegkragt uit eene Veer of Gewigt beftaat, kan het gebeuren, dat derzelver werking niet befteiidig even fterk zy, dewyl eene Veer haare kragt verliest, naar maate dat die zich ontfpant. Ook bevindt men, dat een Werktuig, in alle gevallen, wanneer de bewecging door de botzing van een vallend Lighaam medegedeeld wordt, 'er zo veel meer kragts van ontvangt, als dat Lighaam uit eene grooter hoogte nedervalt; vermids de verfnelling, de Beweegkragt der Lighaamen, die onbelemmerd nedervallen, doet toeneemen.

De volgende Regels konnen ten aanzien van de wer. king der Beweegkragten met eikanderen vergeleeken ,

van een'byzonderen dienst zyn. De drukkingen,

dat is, de werkingen der Beweegkragten, zyn gelyk; indien ze in gelyke tyden, dezelvde uitwerkingen hebben. Dit voorftel is baarblykelyk, en even zo is ook 't volgende. Gelyke drukkingen, die op eene regtftrydige wyze werken , vernietigen elkanders werkzaamheid; en die elkanders werkzaamheid vernietigen, zyn gelyk. Hier uit volgt derhalve, dat de drukkingen tot elkander ftaan, gelyk de üitwerkzels in gelyke tyden te Wegegebragt. Wanneer nu een Beletzel gedrukt wordt, en dat Eeletzel niet wykt, moet noodzaakelyk de uitwerking van die Drukking vernietigd worden, door eene Drukking die 'er over ftaat; anderzints zou deeze geene uitwerking hebben. Indien gevolglyk het uitwerkzel der Drukkinge niet vernietigd wordt door eene andere, moet het Beletzei wyken. Men ziet in deezen niet op de kragt, die 't Beletzel fomtyds medegedeeld wordt, waar door het in zyne beweeging volhardt,maar alleen op de verplaatzing, welke het onmiddelyk uitwerkzel is der Drukkinge, en die flegts voorvalt in 't . eerfte oneindig korte oogenblik, wanneer het Beletzel i voor de werking der Beweegkragt wykt. ;

BEWINDHEBBERS.

De Drukking geeft kragt; en indien dezelve by aan-'' höudendheid op 'c Lighaam werkt, zo neemt de reeds verkregene fnelheid toe, en wel ter tyd en zo lange het Lighaam gedrukt wordt. In een oneindig geringen tyd kanode Drukking flegts eene oneindig kleine fnelheid '■ aan 't Lighaam mede'deelen, en gevolglyk ook niet meer dan een oneindig kleine kragt.

De eene Drukking wordt dikwerf ten deele vernietigd door eene tegciLydige Drukking; en in zodaanig een geval brengt Je overmaat der eene Drukkinge boven de' aCdere bet-Beletzei in beweeging, en is de oirzaak der kragt. Dus bied het Water wederftand aan een Boot,! die door middel van een touw voortgetrokken wordt; en zo lang als die wederftand minder is als de drukking, neemt de fnelheid van den Boot toe; en de wederwerkfng, die gelyk is aan de werking, nademaalhet touw ter wederzy le gelykelyk gefpanneu ftaat, heeft men gedeeltelyk toe te fchryven aan de kragt der traagheid van den Boot. Als de wederftand van 't Water,' door eene vermeerdering van fnelheid toeneemt, irizo' verre dat ze alleen in ftaat is, dm de werking, waar door de Boot voortgetrokken wordt, te vernietigen, dan beweegt de Boot zich flegts in eene eenvormige beweeginge, door de kragt die hem medegedeeld is: hebbende de twee Drukkingen op den Boot elkanders uitwerking vernietigd.

Ten aanzien van de fnelheid , waar mede men de Beweegkragt of den wederftand zich doet beweegen; valt nog aan te merken: dat de fnelheden worden berekend naar de ruimten, die de Beweegkragt en de wederftand doorloopen, of door geloopen zouden zyn, naar de gefebiktheid van 't Werktuig, indien de een den anderen overwon. Een Man, by voorbeeld, die een zwaar Blok door een Windas voorttrekt, befchryft, zo als hy om 't Spil loopt, den omtrek van een* Cirkel, en ten zeiven tyde nadert het Blok in eene zekere hoeveelheid: de ruimten die ze beiden dus doorgeloopen hebben, bepaalen hunne opzigtlyke fnelheden; want de tyd is voor beiden dezelvde. Zo zyn ook de fnelheden van twee Schaalen eener Weegfchaale, als dezelven uit hoofde van 't evenwigt in rust zyn, te kennen uit den weg, dien ze, de eene ryzende, de andere daalende, zouden afleggen, indien 'er beweeging plaats hadt.

Daar zyn gevallen waar in het nodig is, ten einde de Beweegkragt behoorlyk te doen werken, zyn toevlugt tot famengeftelde Werktuigen te neemen; wanneer nameiyk de enkelvoudige geen kragts genoeg daar toe bezitten; of om dat ze, uit hoofde haarer grootheid niet gevoeglyk geplaatst kunnen kunnen worden, of om dat men ten zelvden tyde meer Volks aan 't werk kan zetten. Wanneer men by voorbeeld een gróót Blok van Marmer tot eene aanmerkelyke hoogte heefc te brengen, bet welk niet kan gefchieden door een Hefboom» noch door Katrollen, ja zelvs door geen Windas alleen; zo bedient men zich van de Katrol en Windas beiden , en maakt daar uit een famengefteld Werktuig, dat in ftaat is om te verrigten, 't geen de Katrol of Windas, ieder op zich zelve, niet ter uitvoeringe kon jrengen.

BEWINDHEBBERS, worden in »t algemeen duslaanige Perzoonen door betekend, die de zaaken van :enig Genoodfchap waarneemen. Byzonderder is de ïaam van Bewindhebbers aan die genen gegeeven, waar tan bet beftier der Oost- eri Westindifche Compagnien,

hier

Sluiten