is toegevoegd aan uw favorieten.

Verhandelingen, raakende den natuurlyken en geopenbaarden godsdienst, uitgegeeven door Teyler's godgeleerd genootschap.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

I8ö VERHANDELING OVER 's MENSCHEN

ginzels zo bepaald zyn, dat alles, wat 'er gebeurt, juist gebeuren, en wel op die wyze, gebeuren, moet, neemen de vryheid niet weg, indien zy erbyvoegen, dat in deze bepaaling hierop acht gegeeven is, wat vrye natuuren, onder zekere gcftelde voorwaarde, doen zullen. Men kan dit ook in diervoege verftaan. Verbeeld u eens iemand, die zich in eene gevangenis, welker deuren wel gefloten zyn, bevindt, doch die niet weet, dat hy er niet uit kan; ftel tevens dat hy befloten hebbe daar te blyven om het een of ander te doen; dan zal elk gereedlyk toeftaan, dat hy daar vrywillig blyft. Plier uit blykt dat iets te gelyk noodzaaklyk en vry kan wezen : noodzaaklyk, voor zo verre het niet anders wezen kan; vry, in zo verre de werker zelve dit, op het geleide zyner eigen reden, befluit te doen.

Die in eene gevangenis blyft, om dat hy er niet uit kan, die werkt zekerlyk niet vry; maar indien hy, onkundig dat hy opgefloten is, om andere redenen er echter blyft, dan werkt hy in tegendeel vry. Byaldien derhalven alle dingen in dit geheelal door derzelver oorzaaken, en het onderling verband der dingen zo noodzaaklyk zyn, dat er niets kan veranderd worden, dan zal er egter nog plaats voor de vryheid overblyven. Want terwyl wy niet bemerken, dat wy niet anders kunnen doen; en terwyl, behalvcn die noodzaaklykheid, andere oorzaaken ons aanleiding geeven, om dat zelfde te doen, 't welk noodzaaklyk was,, zo verrigten wy, naar onze befluiten en redenen, daar geene kragt van buiten ons dwingt, juist

dat