Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

i 25 r

ïrttficieele Zon verbeeldende , op een Colom ftaat, in diervoege dat het middenpunt van dezen kloot eveh hoog als het middenpunt der Globe is. Door het middenpunt van dezen kloot gaat een horizontaal dun yzerdraad, dat rechtftreeks na het middenpunt van de Globe gekeerd is en dus een centralen Zonneftraal verbeeld, Vlak onder xlezen centralen Zonneftraal is een wyzer, op den koperen regel gefchroeft, en die op de horizontale plaat den graad van het hemel-teken, waar in de Zon is, en de hier mede overeenftemmende dag van het jaar, aanwyst.

Op het andere eind van den gezegden koperen regel ftaat een zoortgelyke Colom, (van 19 duimen hoogte) waar op een yzeren beugel is vastgefchroefd, die boven over de Globe zich uitftrekt, en een koperen ring in een perpendiculairen ftand houd, in diervoege dat deze ring, die om de Globe omloopt, dezelve als 't ware in twee gelyke delen verdeelt Om aan dezen ring des te meer hevigheid te geven, is het onderfte gedeelte van denzelven door fchroeven verbonden, met een horizontaal (baande beugel, aan de Colom, waar op de artificieele Zon ftaat, vast gemaakt. Tusfehen dezen ring en de Globe is zo veel ruimte, dat dezelve met den koperen regel, waar op zy vast ftaat , om de Globe kan om bewogen worden.

Terwyl nu deze ring, die juist midden over de Globe heen loopt, vlak tegens over de artificieele Zon ftaat, zo verbeeld zy derhalven in allen gevallen dien cirkel , die de door de Zon verlichte helft van den Aardkloot onderfcheid van de andere helft des Aardkloots, waar de Zon

niet kan gezien worden.

Aan de agterzyde van dezen ring, den zogenaamden Cirkel van verlichting des Aardkloots verbeeldende, is vast gemaakt een tweede ring, op 18 graden afftand,die -aanwyst hoe ver het fchemerlicht zich over den Aardkloot uitftrekt, of liever hoe lang het fchemerlicht voor elke plaats in elk jaargety duure.

Wyders is 'er aan deze Globe, in plaats van den breden rand, die aan de gewone Globe den Horizon verbeeld , een bcweeglyke horizon, (*) zynde een koperen ring, die midden over de Globe loopt, en vast gemaakt is aan* een zoortgelyken ring, die -den Meridiaan verbeeld Deze aan elkander dus verbonden ringen kunnen rondsom over de Globe verfchoven M orden. Op dat echter de halve ring, die den Meridiaan verbeeld, by deze verfchuivm°altoos in de „rekking van een Meridiaan blyve, is 'er aan \ de Pool een koperen pen, die in den aldaar hollen As 1 der Globe infehiet, en daar in draayen kan: en deze pen heeft , daar zy boven de oppervlakte van de Globe < uitfteekt, een fleuf, door welke de Meridiaan, by alle ver- 1 fchuivingen, op de pool gehouden word. Deze Meri- { diaan is op de gewone wyze in graden verdeeld ., te we- < ten, ieder Quadrant in 90 graden.

(*) Mr. James Fergufon heeft aan zyne Planetary Globe , befchre- { Ven ra zyn Afironomy explainrd upon Netvton's principtet, wel een bevreeglyke horizon aa ïgèbragt, doch deAs van deze Globe is rechtftan- 8 <ug, en by dezelve is geen Cirkel yin verlichting, j f.

. Wanneer men nu op enige plaats van de Globe welk, men ook wil, dezen Meridiaan in diervoege ftet dat de softe graad (van den kring, die den horizon 'ver bee d , af te rekenen) juist boven die plaats fta«, danve -

Son\™gd'iedStse Meridiaa" Sa Uit de befchreven inrichting begrypt een ieirelvk die het gebruik der gewone Aardglobe, en dat Z een gt woon Tellunum enigzints kent,dat de oplosfing der vooralen waar toe de gewone Globe gebruikt word , zich h er als 't ware van zelve aanwyst; Terwyl aan deze Globe alles ingericht is, overeenkomstig het „een aan m ~n Aardkloot dadelyk plaats heeft. Om, b. f zon. op! oi ondergang voor elke plaats, en op eiken dag van het jaar te zien, Helle men de artificieele Zon, volgens a— z.ng van den ftraks gemeiden wyzer, oP den begeerden dag van het jaar, en men ftelle wyders het teken van dS poften graad van den Meridiaan op de plaats w van men den tyd van Zons op- en ondergang Ter a. 1? e weten : vervolgens de Meridiaan aan den centralen zonnlflraa gebragt, en de uurwyzer dan op 12 uuren -efteld zynde, hebbe men flegts de plaats, waar boven de° pofte giaad van den Meridiaan gefteld is, aan de westzyde van den Cirkel van verlichting te brengen, om op den uurwyzer te zien aangewezen, op wat uur de Zon op den geftelden dag voor die plaats opgaat; en men ziet fnsgelyks den tyd van zonne-ondergang, voor dien da- en die plaats, wanneer men die plaats aan de oostzvde vin den Cirkel der verlichting bre„ge. Wil men verWlgen" zien het verfchil van Zonne op- en ondergang, voor Ten <£ op ene andere plaats, men verfchuive flegts den beweeg baren Horizon, zo dat de pofte graad van den MeSfn boven de bedoelde plaats kome, Cen men he hale voon" dezelfde bewerking. Dit voorbeeld zy genoeg om een denkbeeld te geven, op welke ene duidelyke en genS SE rZG' d°°r dezeJ"richting der Aardglobe,°Teoplosfing der meeste voordellen gefchie.it, waar toe men dus verre de gewone Aardglobe gebruikt heeft

Men begrypt ligtlyk, dat deze inrichting van de Aardglobe dit groot voordeel boven de gewone inrichting heeft, dat hier, ter oplosfing der voorftellen, alles aan de/é Aardglobe in dien ftand gebragt wordt,' inwelken onze Aardkloot zich waarlyk bevin.dt; daar zulks by de oude nrichting der Aardglobe geenzints p'aats heeft, die daar m boven van dien aart is, dat zy zeer veele aanleiding ot valfche of verwarde denkbeelden geefr. Immers fchoon *l ,r ^VaVie" Awdk!oot altoos zynen vasten ftand m helling behoude, en hier door alleen het verfchil der aargetyden en het verfchil der lengte van dagen en nachsn, op verfchillende plaatzcn veroorzaakt word, en fchoon erhalvcn het verfchil der Jaargetyden, en dat der lengte * er dagen, alleen uit den vasten ftand van den As des Lardkloots verklaard behoort te Worden, heeft men echter )t nu toe den As van dc gewone Aardglobe bewee°-!vk cmaakt, cn dezelve dus ingericht, dat men, ter oplos ng van verfchillende voorftellen, dc helling van den As 3 ge-

Sluiten