is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 47, 1949, no 21, 19-02-1949

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Leestafelnieuws

De letterkundige, die een „essay” schrijft, geeft geen nota’s en verwijzingen, de geleerde, die een „opstel” schrijft en nu eens geen boek, .waarin hij een onderwerp uitputtend behandelt, blijft aan zijn werkstijl getrouw en probeert accuraat te formuleren, citeert en vernoemt bronnen. Ik houd van allebei de soorten. Het literair essay kon een flitsend geestesspel zijn, vernuftig en gevoelig, rondom een diepe waarheid, door de kunstenaar hervonden, maar het gevaar is niet denkbeeldig, dat het een luchtige improvisatie wordt, waarin de onkennis omtrent het onderwerp gecamoufleerd wordt door de brutale stelligheid der vaak geestige formulering. Het „opstel” van de geleerde is degelijk, soms wat dor. Zijn nauwgezetheid verleidt hem wel eens tot omslachtig spreken en tot een betoog, dat geen conclusie biedt. Vandaag over twee bimdels opstellen.

Prof. Dr. G. v. d. Leeuw. Levensvormen. Uitgave H. J. Paris, Amsterdam, 1948, 288 blz. ƒ 6.25. Prof. Van der Leeuw heeft het voordeel hoogleraar in de theologie te zijn. Als het goed is, dan ben ik geneigd staande te houden, dat het de interessantste geleerden ter wereld zijn. Ik herinner aan Busken Huet, onverdacht getuige nietwaar?: „Geen enkele studie overtreft, als instrument tot veelzijdige ontwikkeUng, de aan alle talen rakende, de wijsbegeerte en geschiedenis in zich opnemende, vrij beoefende theologie.”. CLitterarische Fantasieën en kritieken. Potgieter.) Prof. Van de Leeuw is een eminent vertegenwoordiger van het soort en ik wil wel bekennen, dat ik hem liever over literaire onderwerpen lees (Romantiek, Ibsen, Stefan George volkslied, detective-story) dan b.v. Vestdijk of Ter Braak of Pokke Sierksma over religieuze onderwerpen, alleen al, omdat hij meer van literatuur weet, dan zij van religie. Dit boek is zeldzaam rijk. Er is geen sprake van, dat ik vertellen kan, waarom ik dit boek zo hoog waardeer. Laat ik de ontwikkelde lezer erop wijzen, dat hij, behalve de bovengenoemde, ook nog een opstel zal aantreffen over Catholiciteit, over leven en dood, over de twijfel en Kierkegaard, enz. Opstellen, waar ieder uit leren kan, zijn „Huwelijk”, en „Van de man en vrouw”. Ten slotte, ik vergat het haast, het boek is levendig geschreven en de geleerdheid verplettert u niet.

V. van Waas. Schermutselingen Uitgave De Nederlandse Boekhandel. Antwerpen. Voor Nederland de W.B. Amsterdam. 1948. 201 blz., ing. ƒ5.75, geb. ƒ 6.75.

Achter de schuilnaam V. van Waas, verbergt zich Victor Leemans, schrijver van ettelijke boeken over sociologie en aanverwante vaken, die me altijd geimponeerd hebben door de geweldige belezenheid van hun auteur, maar tevens teleurstelden door hun gebrek aan ordenend inzicht. Hier is een bundel critieken, die de schrijver in de laatste jaren schreef (voor het „Tijdschrift voor Philosophie”). Het zijn cultuurbeschouwingen n.a.v. het werk van Marcel de Corte, van recente boeken over sociologie, van een boek van H. J. Laski en van J. Schumpeter, van A. Huxley en B. Russell, enz. enz. Mits men behoorlijk belezen is, kan men veel nut hebben van deze studies, wier refererende waarde overigens hoger moet worden aangeslagen dan hun critische. Voor socialisten bijzonder interessant, omdat de schrijver allerlei zaken bespreekt, die van groot belang zijn voor de theoretische fundering en de aanpassing aan deze tijd van de socialistische idee. De schrijver is R. Katholiek.

Dr. C. A. van Peursen. Riskante Philosophie. Uitgave H. J. Paris, Amsterdam, 1948, 138 blz. ƒ4.90. Na een inleiding tot het moderne existentialisme, uitmuntend van verrassende eenvoud (bij dezelfde uitgever) schrijft dr Van Peursen nu een uitvoeriger inleiding, waarin ook duidelijker zijn eigen voorkeur zich openbaart. Men kan ook tè eerlijk zijn: het gaat de lezer duizelen van de telkens verspringende terminologie, de talloze citaten en verwijzingen. „Minder ware meer geweest”, zeggen onze Oosterburen, maar ondanks dit hebben we nu in Nederland een degelijke, rmiverseel georiënteerde inleiding tot het existentialisme, waarin tevens recht gedaan wordt aan het oorspronkelijk denken van Dr A. E. Loen. Het eigen standpunt van de schrijver ligt niet ver van dat van Loen af, zoals men duidelijk horen kon op het 1.1. gehouden phUosophisch congres. Voordeel van deze inleiding is, dat in een oorspronkelijke groepering alle belangrijke existentialistische thema’s aan de orde komen, nadeel dat de afzonderlijke gestalten der verschillende existentialistische denkers onduidelijk blijven. J. G. B.

James Hilton. Vaarwel. Roman. Amsterdam, Antwerpen. Vh. Van Ditmar N.V. 1948. Ing. ƒ 4,—, geb. ƒ5,40.

James Hilton, de schrijver van het bekende: „Good bye, Mr Ohips”, heeft in: „Vaarwel” een episode beschreven uit het leven van een predikant, die, reeds gehuwd, overrompeld wordt door de liefde (zijn eerste, werkelijke liefde) voor een oud-leerling. Op buitengewoon knappe wijze weet de schrijver de argeloosheid van dominee Preemantle, het fijne weefsel van zijn ontluikende gevoelens, zijn ver-

warring, het snel opstijgen van de onweerstaanbare, overstelpende vloedgolf, die tot de laatste beslissing voert, te tekenen. Een volkomen geluk vervult hem. Dan, op het punt èen onherroepelijke domheid te begaan:, gebeurt het afgrijselijke, waarvan het boek in de aanvang vertelt; de Voorzienigheid leidt hem terug, door een hel van ontzetting en ontreddering naar zijn vroeger leven van ootmoed en zelfopoffering. Een mooi boek.

K. van der Geest. Eiland in de branding. H. P. Leopolds Uitg. Mij. N.V. Den Haag 1948. ƒ2,90. Een sober, oprecht en schoongeschreven boek, waard om als herdruk in de Leeuwenserie te worden opgenomen. De schrijver beschikt over een scherp waarnemingsvermogen en bezit de vlotheid en zekerheid van schrijven om met karige woorden een situatie raak te tekenen, een stemming zuiver weer te geven, een karakter volkomen gaaf uit te beelden, tot in de kern. Deze mensen, arm en klein van leven, zijn geheel één geworden met de wijde sfeer van duinen, strand en zee, ze zijn geheel opgenomen in dat grote, onmetelijke leven, dat ons omspoelt als de zee het eiland ze ontroeren ons, zoals de armen en onnozelen, die Vincent van Gogh schilderde, ons ontroeren.

Dr J. van Arkel Zegwaard. Herinneringen van een huisarts. A. J. G. Strengholts Uitg. Mij. N.V. Amsterdam. Ing. ƒ3,40; geb. ƒ4,90. Van Arkel Zegwaard vertelt ons interessante gebeurtenissen uit de praktijk van een huisdokter; we maken kennis met tal van problemen, waar de dokter voor komt te staan en die hij moet oplossen, niet' alleen als wetenschapsman, maar ook en vooral als mens. Eenvoudig-weg verteld, zonder buitengéwone schrijverskwaliteiten, boeit dit boek toch door zijn afwisselende inhoud, zijn droge humor, zijn oprechtheid en omdat het meer nog dan de vertrouwenwekkende dokter de zoekende, tastende mens tekent, vol meegevoel voor zijn hjdende medemens.

D. J. van der Laan. De weg, de vrouw en het huis. N.V. Leidse Uitgeversmaatschappij, Leiden 1948. Geb. ƒ5,90.

Van der Laan, blijkbaar een jong, debuterend auteur, kan een zeer aparte figuur worden onder onze romanschrijvers. Hij beschikt ontegenzeggelijk over talent. Zijn schrijftrant is buitengemeen fris en los; het sprankelende en levendige komt vooral uit In het eerstgenoemde boek. Hoewel de schrijver even uit de toon valt (het geforceerd optreden van de hoofdpersoon tegenover de rentmeester is, gezien zijn karakter, niet erg aannemelijk) zit er in het verhaal een zuiverheid en zonnigheid, een bewegelijkheid en bewogenheid, die het lezen tot een genot maakt. Het verhaal heeft iets van de bergbeek: het is jeugdig, fris, blank en zorgeloos; het heeft geen breedte en diepte. We weten nog niet, of de schrijver opgewassen is tegen grootser, gecompliceerder, tragischer gevallen. „Wrok” is minder geslaagd; het heeft iets onvolgroeids, het blijft, hoezeer ook het ene gegeven is doorwerkt, té eenvormig, te vlak, het biedt nog te weinig en wil daardoor niet boeien. Toch geeft ook dit boek blijk van door een talentvol verteller te zijn geschreven.

Peder Sjögren. Het brood der liefde. Geautoriseerde vertaling uit het Zweeds van Greta Baars—Jelgersma en Rolv. Ravn. H. P. Leopolds Uitgeversmij. N.V. Den Haag 1948. Geb. ƒ 4,50.

Een pi’achtig boek. Een groep soldaten leeft ergens aan het Fins—Russische front geïsoleerd door een mijnenveld in enige onder de sneeuw verborgen verblijven. In een van die uiterst kleine verblijven zitten vijf mensen bijeen, een officier, drie Zweedse vrijwilligers in Finse krijgsdienst en een Russische gevangene en het zijn de lotgevallen dezer vijf mensen en bovenal de wondertere liefde van de Rus voor een vrouw, die in deze kleine roman worden verteld op een wijze, die het boek tot een der beste romans maakt, die ik de laatste tijd heb gelezen. Critici zijn het er over eens, dat de vertelkunst van Peder Sjögren in dit boek gestegen is tot die van Poesjkin-, een Latszko of een Dostojevski en inderdaad, dit boekje mag gerekend worden tot een der -beste romans, die uit de Scandinavische literatuur tot ons gekomen zijn.

Trudy de Jonge, Achter alle deuren. A. J.G. Strengholt, Amsterdam. Gebonden ƒ4,90.

Ben prettig, onderhoudend, vlot en pretentieloos geschreven boekje. De eerste hoofdstukken zijn kostelijk; we hadden graag gezien, dat het verhaal in diezelfde humoristische toon voortging; we hebben zo’n tekort aan vrolijke, gezellige lectuur. Maar ook door de ernstige verwikkeling heen blijft het boek zeer leesbaar. J-T.

Een Staat herrijst. Indrukken uit het Joodse land door Jaap Soetendorp, Amsterdam 1948 Joachimsthal’s Uitg. Bedrijf, ƒ4.90 (155 blz.) Jaap Soetendorp is voor de Amsterdammer geen onbekende. Hij is met zijn gezin naar Palestina vertrokken. Maar reeds in 1947 bezocht hij Palestina, op het ogenblik, waarop de Uno besloot, de Joodse staat te doen herrijzen. Wat een kopij, zei een collega tegen hem. Het antwoord luidde:

het Is meer dan kopij, het is de diepste vervulling van verlangen! Dit antwoord karakteriseert dit boeiende boekje: een Jood ziet de herrijzenis van de Joodse staat.

Soetendorp schrijft over de nieuwe Jood, die de enig mogelijke conclusie uit de geschiedenis van twintig eeuwen ballingschap trekt: het lot in eigen handen te nemen! Deze nieuwe Jood is meer nog dan de voortgejaagde zwerver een mysterie voor de wereld. Het hoofdstuk dat in dit opzicht vooral voor socialisten het belangrijkste is, is dat over „De Kibboets”. Men leze dit verhaal over de collectieve nederzettingen. Hier wordt gebouwd aan een wereld, die rechtvaardig is voor allen. „Als dit experiment slaagt, dan komt er niet alleen een staat bij, dan begint hier het keerpunt in de geschiedenis der mensen. Zal de pelgrimstocht der mensheid eindigen als de zwervende Jood de stok uit de handen legt?” Alleen zij, die niet beseffen wat Israël in de geschiedenis der mensheid betekent, zullen hier spreken over onwerkelijk idealisme. Als christenen mogen wij dit niet en willen wij dit niet. De Joodse staat is een vraag aan ons en de woorden „onwerkelijk idealisme” zijn een ontoereikend antwoord op deze vraag.

Soetendorp eindigt aldus: „Het volk Israël keert naar zijn land terug. Moge dit het begin zijn van de komst ener wereld, waarin liefde en recht heersen, de wereld waarin de vrede zal heersen waarop de mensheid wacht.”

Is dit een geseculariseerde Messiaanse verwachting? Wie Jaap Soetendorp kent, zal het niet wagen deze verwachting aldus te kwalificeren. Soetendorp is een Jood. Ik ben een Christen. Maar in deze verwachting weet ik mij één met hem. En na lezing van dit prachtige boekje weet ik, dat het gesprek tussen Jodendom en Christendom, dat al eeuwen aan de gang is, pas waarlijk begint, nu de Joodse staat is herrezen.

Achter het Zijden Gordijn. De Anglo-Amerikaanse Diplomatie in het Midden-Oosten, door Bartley O. Crum, C. Hafkamp, Amsterdam 1948, ƒ5,90 (312 blz.)

Wanneer men „Een staat herrijst” van Jaap Soetendorp gelezen heeft, moet men zeker ook „Achter het Zijden Gordijn” van Crum lezen.

Crum was lid. van de AngloAmerlkaanse Commissie in zake Palestina van 1945. Hij vertelt van zijn ervaringen als lid van deze commissie. Na lezing van dit boek heb ik mij geschaamd, dat zo de houding van het westen tegenover de Joden is. Geen opwekkende, maar wel ontdekkende lectuur. Politiek is een heilige zaak, maar hier kan men lezen, hoe door en door rot deze heilige zaak in handen van mensen kan worden. Het meest heeft mij ontroerd het tweede gedeelte van het boek, waarin Crum vertelt over de kampen met in Middenen Oost-Europa. Wie dat gelezen heeft, zal Jaap Soetendorp beter dan tevoren begrijpen, ook het Zionisme. Onze schuld, waarlijk niet alleen die van Hitler en Julius Stretcher, is mateloos. Onbegrijpelijk niet van uit een oogpunt van wereldse politiek, maar wel van uit dat van socialistische politiek is de houding van Be vin en de Labour Party. Zuivere „Rear’-pwlitiek, waarin men geen spoor van sociahstische overtuiging ontdekt. Zo is dit boek een aanklacht en een oproep. Een oproep tot ons als socialisten en christenen: de vraag, hoe wij staan tegenover de Joodse staat. Dat is een politieke vraag. Het is ook een culturele vraag. Het is bovenal een religieuze vraag. Israël stelt ons nu eenmaal voor de laatste vragen, die alleen van uit een laatste ernst beantwoord kunnen worden. J- J- B. Jr.

Onderlinge Maatschappij NEERLANDIA Tel. 551331, Schevenlngen, Com. Jolstraat 1, Haringkade 163. BRAND-, INBRAAK-, BEDRIJFSen STGRMVERZEKERINC Combinatie-polissen

II V UII lIIJ Iv STEENWEG 39 – UTRECHT

KV. Oe ARBCI06RSPERS • AUSTCROAM