is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 51, 1953, no 29, 18-07-1953

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

den Heer behoort de aarde en haar i volheid. Psalm 24 ; 1 Z'

fyd en Taah

ONAFHANKELIJK WEEKBLAD VOOR EVANGELIE EN SOCIALISME

VERSCHIJNT 50 MAAL PER JAAR 51STE JAARGANG VAN ~DE BLIJDE WERELD”

Zaterdag 18 Juli 1953 Nr 29 Redactie: dsJ.J. Buskesjr ds L. H. Ruitenberg dr J. G. Bomhoflf Redactie-Secr.: Roerstraat 48* Amsterdam-Zuid Telefoon 724386 p/a dr J. G. Bomhoff Vaste medewerking van prof. dr W. Banning J. Hulsebosch H. van Veen dr M. V. d. Voet ds H. J. de Wijs Mej. dr M. H. v. d. Zeyde e.a.

honnement per jaar fS,— ; halfjaarf2,75; kwartaalf 1,50plusfO,iS incasso. Losse nrsf 0,15; Postgiro 21876; Gem. giro V4500; Adm. N.V. De Arbeiderspers, Hekelveld 15, Amsterdam-C; Postbus 800

DE GEEST DER WAARHEID

Wie over de waarheid nadenkt, zou willen beginnen met een verheerlijking van de eenheid, heerlijk zijn, als we de waarheid kenden, want het is de dwaling, die ons gescheiden houdt, De waarheid brengt de mensen bijeen; de leugen venspreidt ze en jaagt ze tegen elkaar op. Denkt u eens aan de grote en kleine politiek: iedere partij denkt het gelijk d.i. de waarheid te bezitten en maakt front tegen de andere partij. In de strijd der godsdienst en levensbeschouwingen is het niet anders. De waarheid is één, de dwaling duizendvoudig. En zo het ons al verdriet, dai/ anderen het niet met ons ééns zyn, we menen te strijden vóór de eenheid en we doen dat, door voor ónze waarheid op te komen.

Hier is een ernstige waarschuwing op zijn plaats: de eenheid is een al te ver verwijderd ideaal; de eenheid is daarom een kwaadaardige verzoeking. En we hoeven ons e geschiedenis van de laatste tijd maar te binnen te brengeni om te beseffen, hoe geyaarlijk deze verzoeking is. Het is kenmerend voor totalitaire stelsels, dat ze de eenheid opofferen aan de waarheid; getuige niet alleen het nationaal-socialisme, het fascisme en het Russische systeem, maar in mindere mate is deze geforceerde eenheid ook te herkennen als einddoel der politiek van MacCarthy en de zijnen. In naam ener voorbarige eenheid van de politieke beweging, van de party, van de staat, wordt het zoeken naar de waarheid prysgegeven. Men hééft immers de waarheid, omdat men met geweldmiddelen de eenheid oplegt. Helaas moet men constateren, dat het in de kerken ook wel eens zo toe gaat: het kerkeiyk gezag, als beginsel der eenheid, trad op tegen Copernicus en Galilei; het verbood boeken, die achteraf bleken niet verboden te hoeven worden; de theologie als voorbarige systematisering der openbaring dreef, in naam der kerkeiyke eenheid, mensen uit de kerk, die zo’n bejegening niet verdiend hadden.

Het kon wel eens zo zyn, dat het tot onze menselijke situatie behoort dat we van de eenheid moeten afzien ter vsdlle van de waarheid. Als gelovige zullen we zeggen dat God de enige Waarheid is, maar we mo-

gen nimmer vergeten, dat God voor ons een mysterie is. En van ons mensen uit gezien, kunnen we niet anders dan constateren, dat voor ons de waarheid allesbehalve een en onverdeeld is. De waarheid heeft zijn rangorden. Anders gezegd we praten immers in beeldspraak: de waarheid heeft meer dan één afmeting,

Met de natuur-wetenschappelijke waarheid is het ’t eenvoudigst. De twisten tussen wiskundigen en natuurkundigen worden meestal snel beslecht, doordat men eikaars berekeningen controleert of eikaars proeven nagaat. En er zijn nog altijd naïeve mensen, die menen, dat het op de andere gebieden, waar mensen zoeken en werken ook zo gemakkelijk moest gaan. Maar reeds de wetenschappen, die de mens als geheel beschouwen, tonen een ander beeld.. Laat ik als voorbeeld de geschiedenis nemen: was Napoleon een held of een schurk? Bij de oplossing van deze vraag brengt iedereen bewust of onbewust mee het idee dat hy zich vormt van een goed mens, het idee ook, dat hij zich gevormd heeft van de geschiedenis en de cultuur. En treden we buiten de wetenschap in de practyk vam het leven, dan zien we de meningen der mensen zo mogelijk nog verder uiteenwijken; op de vraag, wat moet de mens doen in deze of die omstandigheid, wil zijn handeling goed heten, bestaat nu eenmaal geen eensluidend antwoord Nergens ervaren we zo pijnlijk het gemis aan eenstemmigheid. Hier pas beseffen we ten volle, dat de waarheid een opgave is, een taak, steeds hervat, maar nooit voltooid

En de eenheid dan? Kunnen we er in berusten, dat de waarheid veel vormig is, dat de mensen in hun streven naar de waarheid, elkaar met edele en onedele middelen bestrijden? Het komt me voor dat ook de eenheid opgave en taak is, steeds hervat maar nooit voltooid. Dat er een veelheid van waarheden zou zijn, dat m.a.w. voor de ene mens waar zou zyn, wat voor de ander als onwaar zou moeten gelden, laat zich m.i. niet denken. Onze opgave is het met elkaar eens te worden in denken en handelen, een eenheid te bereiken van geluk en goedheid. Het is ook onze vreugde. Elke verdeeldheid en tweedracht doet ver-

driet; het beleven der eenheid is blijdschap.

Zodra echter de eenheid als eis optreedt in de geschiedenis zien we telkens weer het geweld. De afgedwongen eenheid in het ware, is de fundamentele leugen. Dit geschiedt, als het gezag in een menselijke gemeenschap zich met de waarheid gaat bemoeien. Ik ben diep overtuigd, dat dit onvermijdelijk is. Een gezag, dat alleen maar zaken administreert maar niet als mens aan mensen beveelt, lijkt me ondenkbaar. Nochtans de gezagdrager is ook slechts mens en in de uitoefening van zijn gezag, dat niet zonder macht en geweld gaat, ligt de levensgrote verzoeking tot overschrijden der grenzen.

Zo ging het met het kerkelijk gezag, dat steunde op een theologie die, afgeleid van de Openbaring, een menselijk systeem der prediking is, maar zichzelf een macht aanmatigde, die slechts toekomt aan het Woord Gods. Men zou een droeve gèschiedenis kunnen schrijven over kerkelijke gezagdragers, die gedreven door een hartstocht der eenheid, ver en ver hun machtsgrenzen overschreden. De Christen doet er goed aan de eenheid van de Waarheid hoopvol af te wachten als zegen van de laatste dag, waarop eindelijk openbaar zal zijn, dat God Christus als hoofd boven al wat is, gegeven heeft aan de gemeente, die zijn lichaam is. (Efez. 1:22)

In de staat gaat het niet anders. Nog minder als er één, voor eeuwig geldende theologie bestaat, is er één politiek. Ongelukkig de staat of de politieke partij, die meent de waarheid in pacht te hebben en daaraan het recht meent te mogen ontlenen, een eenheid af te dwingen. De tirannie van het fascisme was gruwelijk, omdat zijn eenheid begrensd was door één ras, één staat. Maar het Marxisme, voor zover gebonden aan het gelijk der proletarische klasse, is ook eenkennig en kan tot misdadig geweld voereni. De opvatting overigens van de Amerikaanse democratie (the American way of life) dreigt nu weer tot een kinderachtige vorm van heerszucht en bemoeizucht te ontaarden (de boekverbrandingen van MacCarthy!). Er schuilt een diepe wijsheid in het simpele feit, dat in een gezonde democratie het gelijk van de ene partij begrensd wordt door het mogelijk gelijk van de tegenpartij. Politiek bedrijven is een gesprek voeren, waarbij ieder het eigen standpunt als het waarschijnlijkste beschouwt, niet meer maar ook niet minder.

„Wij mensen”, schreef een wijs man ongeveer; „hebben tot taak, niet de waarheid te doen overwinnen, maar er voor te strijden”. Een profeet schreef: „Hebt dan de waarheid en de vrede lief”. (Zach. 8 : 19) en Jezus zei: „De waarheid zal u vrij maken” (Joh. 8:32). Het zijn mooie woorden om te overwegen in de vacantie.

J. G. B.