is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijd en taak; religieus-socialistisch weekblad, jrg 52, 1955, no 30, 30-07-1955

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

/r„»^ I behoort de aarde j l en haar i \ volheid. j Psalm 24 : 1

Tyd en Taak

ONAFHANKELIJK WEEKBLAD VOOR EVANGELIE EN SOCIALISME

VERSCHIJNT 50 MAAL PER JAAR – 52STE JAARGANG VAN „DE BLIJDE WERELD”

Zaterdag 30 Juli 1955 No. 30

Redactie: ds. J. J. Buskesjr. ds. L. H. Ruitenberg dr. J. G. BomhcflF

Telefoon 724386 dr. J. G. Bomhoff

Vaste medewerking van prof. dr. W. Banning J. Hulsebosch H. van Veen dr. M. V. d. Voet ds. H.J.deWijs Mej. dr. M. H. v. d. Zeyde c.a.

per jaarƒ5,—; halfjaarf2,7s; kwartaalJ I,soplus f 0,15 incasso. Losse nrs f 0,15; Postgiro 21876; Gem.giro V 4500; Adm. N.V. De Arbeiderspers, Hekelveld 15, Amsterdam-C; Postbus 800

HET INDUSTRIALISME

Uitgangspunt van dit artikel is de voortschrijdende ontwikkeling van het industrialisme, die door niets of niemand kan tegengehouden worden. In beginsel zijn hier tegenover twee houdingen mogelijk. Angst en afkeer kunnen zich van de mens meester maken, die zich dan openbaren in een nij – dige, helaas vaak machteloze critiek. Men kan ook met een zekere opgewektheid de voortgang van de industriële beschaving gadeslaan en deze met meer dan gelaten berusting aanvaarden. Beide houdingen zijn eenzijdig, maar de houding van af keer, die nogal veel voorkomt, is daarenboven steriel. In dit opstel worden de grondslagen van een meer optimistische gezindheid onderzocht en bepleit.

Laten we de waarde van een cultuurperiode afmeten aan het begrip persoon, in deze zin, dat we een tijd meer zullen waarderen, naarmate hij grotere mogelijkheden biedt aan het individu om zich te ontwikkelen, naarmate de tijd hem een grotere keuze laat in de middelen tot ontplooiing zijner persoonlijkheid, zodat hij de in hem schuilgaande vermogens tot grotere wasdom kan opvoeren.

Nu kan alle geweeklaag over deze tijd niet ongedaan maken, dat nog nimmej* aan de meerderheid der Europese mensheid kansen werden geboden als die van vandaag. Er was toch vroeger nagenoeg geen sprake van, dat een mens vrijheid en mogelijkheid had om te worden, waartoe hij in staat was. De beperkte ervaring van het dorpsleven, de gedwongen beroepskeuze van het platteland maakten dat een Chinese en een Hollandse boer dezelfde behoeften en dezelfde begrensde mogelijkheden hadden, dezelfde onveranderlijke levensstijl en dezelfde onderdanigheid jegens de landheer. In de steden was de verscheidenheid een weinig groter, maar toch ook nauw beperkt door de standsgrenzen. Wie dacht er aan uitgroei der persoonlijkheid, ook in de hoogste standen en wat werd er een vrijgekomen energie vermorst aan de excessen van weelde en dynastische oorlogen.

Thans wordt ieder de kans geboden in een rijk veld van mogelijkheden zich te verwerkelijken; iedereen heeft deze kans.

ook het kind, ook de vrouw. Opvoeding en onderwijs geven het kind gelegenheid door onrechtstreekse ervaring zich te beproeven. Het is een voorbereiding op de verantwoordelijke handeling. De taakverdeling in een hoofdzakelijk agrarische wereld was uiterst bescheiden. ledereen had nagenoeg hetzelfde werk in dezelfde tijd te doen. Wij leven in een periode, waarbij een arbeidsverdeling plaatsvindt op een schaal als nooit tevoren. Dit vergt van de moderne mens een levensstijl van verantwoordelijkheid en gemeenschapszin, als geen tijd nog heeft vertoond.

Elk initiatief brengt risico mee. De mensen van weleer liepen meer risico’s dan wij, omdat hun heerschappij over de natuur beperkter was. Veel keuze was er nochtans niet. Van ons wordt voortdurend een individueel initiatief verwacht. De ontwikkeling van het politieke leven (democratie, politieke partijen) is daar een sprekend bewijs van. ledereen is er persoonlijk bij betfokken, terwijl weleer de beslissingen slechts bij enkelen lagen. Met onze wetenschap en techniek zijn wij in staat levens te vernietigen en te redden. Als in de staat geldt ook in de industrie de wet, dat van de laagste tot de hoogste graad in beginsel elke rang toegankelijk is in overeenstemming met aanleg en ijver, middelen, onderwijs en toewijding. Een reis maken, een huishoudelijk artikel kopen, zijn voor ons zulke vanzelfsprekende dingen, dat we niet meer beseffen, hoe honderden jaren geleden dit of onmogelijk of in elk geval ongemeen zware beslissingen waren. Met de machteloze uitgroei van onze behoeften en de voorziening ervan groeit het veld van onze keuze en van ons initiatief en van ons risico.

De opdracht tot redelijk gedrag en goede verstandhouding met onze medemensen kwam in elke tijd tot de mens, maar in onze tijd met zijn samenwoning in steden, met zijn intense samenwerking in fabrieken en bureau’s is zij dringende eis geworden, wil onze beschaving niet in stukken vallen. Eenzaamheid en zwijgzaamheid bieden nauwelijks meer mogelijkheden tot vlucht voor de redelijke omgang met onze medemensen. Wij zijn wel gedwongen onze subjectieve gevoeligheden in toom te hou-

den. Met hoeveel mensen hebben wij niet per dag te maken! De noodzaak om redelijk met elkaar om te gaan, om begrip voor de ander op te brengen, is actueel als nooit tevoren.

Traditie en natuur legden aan de mens van vroeger hun simpele plannen op, maar hij leefde feitelijk van dag tot dag, omdat hem geen keuze was gelaten zijn leven te wijzigen en anders in te richten. De staat kende geen systeem van op de behoefte afgestemde belastingen en had geen controleerbaar budget. Dit was kenmerkend voor de onverschilligheid, die er heerste aangaande een verwijderde toekomst. Of wij willen of niet, de tijd noopt ons tot plannen op lange termijn. De boeren van vroeger hoefden niet verder te denken dan tot de volgende oogst, maar hoezeer moet tegenwoordig een huisvrouw niet overleggen om tot een goede gezinsvoering te komen, rekeninghoudend met de toekomst van haar kinderen, met de wisselende behoeften en uitgaven, met de schommelende prijzen op een markt, die letterlijk alles leveren kan. Het plannen maken is waarlijk niet voorbehouden aan de staat en aan grotere economische of maatschappelijke eenheden, maar hoort tot het beeld van deze tijd.

Terwijl vroeger de beslissing overgelaten werd aan het lot, aan de wil van de meester, of vervangen door de nabootsing van wat het voorgeslacht deed, heeft de mens van vandaag zelfvertrouwen nodig, want hij moet zelf beslissen. Het tempo der machine vergt snel handelen. Men kan niet ontkennen, dat de bestuurder van een vrachtauto of een straatveger in de loop van zijn werk dagelijks voor meer onverwachte situaties te staan komt, situaties daarenboven, waarin het lot van zijn medemens op het spel staat, dan een boer, een ambachtsman of zelfs een edelman in de oude tijd.

Ik weet dat deze beschouwingen eenzijdig zijn. Niet dat men ze ontkennen kan; integendeel, ze zouden nog aanmerkelijk uitgebreid kunnen worden, maar men kan er gemakkelijk tegenkanten aan ontdekken. Al de opgesomde heerlijkheden hebben hun bezwaren en nadelen; ze worden lang niet zo rijk verwerkelijkt, als in beginsel (Vervolg op pag. 2)