is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap, 1942, 01-01-1942

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schrijving. Wij hebben daar al over gesproken in verband met het werk van al-Chwarizmi. Ook uit de iode eeuw is er een Sürat al-Ard (Wereldkaart) genoemd werk bekend, geschreven door zekeren Suhrab21), waarin nauwkeurige aanwijzingen worden gegeven hoe men een wereldkaart met lengte- en breedte-coördinaten moet aanleggen en daarin de in den tekst genoemde geografische gegevens aanbrengen. Onder de eigenlijke astronomen ontmoet men echter voor het eerst een goed begrip voor geografische realiteit bij den grooten alBirüni, die in, het begin der nde eeuw in Oost-Perzië werkte en, behalve zijn groot astronomisch werk, nog andere meesterwerken heeft geschreven. Van deze laatste is uiterst merkwaardig zijn beschrijving van het toen nog niet geïslamiseerde Indië22); deze beschrijving is intusschen minder geografisch dan wel godsdiensthistorisch en cultuurhistorisch. In het astronomische werk 23) geeft al-Birüni zich moeite een duidelijk beeld van het „bewoonde deel" der aarde te ontwerpen. Hij gaat uit van de bij alle geografen traditioneele opvatting, dat er twee groote zeeën zijn — beantwoordend aan de Middellandsche Zee en den Indischen Oceaan —, die beide in het continent binnendringende golven van den alles omgevenden oceaan zijn. Maar terwijl andere schrijvers zich tevreden stellen met te constateeren, dat de kusten van den oceaan slechts voor een klein gedeelte bekend zijn en dat men in geen geval over den oceaan langs het continent kan varen van de eene golf naar de andere, komt al-Birüni er toe aan de hand van practische gegevens te vermoeden dat er wel degelijk een zuidelijke zeeweg is, waarlangs men, van de Straat van Gibraltar naar het Zuiden varend, in de oostelijke zee kan komen. Hij geeft zelfs een schetsmatige zeeënkaart, waarop de vorm van Afrika vrij aardig tot zijn recht komt, en die in ieder geval een vooruitgang vertoont tegenover het traditioneele type van de wereldkaart der Balchi-school.

Ook in de astronomische plaatsbepaling gaat al-Birüni eigen wegen; hij geeft middelen aan om, wanneer men de lengte en breedte van bepaalde zeer belangrijke punten, zooals Alexandrië en Bagdad, kent, de plaatsbepaling van tusschenliggende punten te interpoleeren door gebruik te maken van den afstand in lengte-eenheden gecombineerd met de door waarneming gemakkelijk vast te stellen geografische breedte. Doch al-Birüni heeft geen school gemaakt en ook na hem blijven geografie en astronomie vrijwel onafhankelijk van elkander haar weg vervolgen.

Een andere doorwerking van het Ptolemaeïsch systeem vinden wij ten slotte in het bekende werk van al-Idrisi. Deze heeft de Ptolemaeuskaart, zooals zij hem in handen was gekomen, ingedeeld naar de zeven climata en elk climaat' in de lengterichting verdeeld in tien deelen. Zoo ontstonden er 70 kaartendeelen, die in de Idrisi-hand-

21) Tekst-uitgave door H. von Mzik in de Bibliothek Ara'bischer Historiker und Geographen, Deel V, Leipzig, 1932.

22) Tekst-uitgave door F. Sachau, Londen, 1887 en Engelsche vertaling door Sachau, London, 1888, 2de ed. 1910.

23) Dit werk, genaamd „al-Kanün al-Mascüdi, is nog niet uitgegeven.