is toegevoegd aan uw favorieten.

Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap, 1939, 01-01-1939

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

stond met den Atlantischen oceaan. Geleidelijk aan rees de bodem van Zuid- en Midden-Zweden omhoog, vrij van de ijslast, die het tevoren neergedrukt had. Zoo werd de juistgenoemde open verbinding met den oceaan verbroken en de Yoldia-zee spoedig vervangen door een zoetwater bekken, het Ancylus meer. Terwijl de bodem onder de ijskap schotelvormig ingedrukt was geweest door het gewicht der landijsmassa gedurende den laatst en ijstijd, was de landgordel om de Fennoscandische kap heen opgewelfd. Sinds het afsmelten van het ijs rijst, zooals wij reeds opmerkten, het vrijgekomen land langzaam omhoog. De periphere landgordel daarentegen — en daartoe behoort Noord-Duitschland en Denemarken — begon te dalen, terwijl tevens het algemeen zeeniveau steeg als gevolg van het afsmelten der ijskappen. Dit nu leidde tenslotte tot een nieuwe verbinding met de wateren van den Atlantischen oceaan. De zeestraten Sont, Groote en Kleine Belt ontstonden en het Ancylusmeer werd vervangen door zeewater, de zoogenaamde Littorina zee, die geleidelijk aan veranderde tot de tegenwoordige Oostzee.

Ik heb dit voorbeeld speciaal daarom genoemd, omdat wij er duidelijk in geïllustreerd zien, hoe het locale periodieke wisselen van zoeten zeewater af te leiden is uit één universeele rechtlijnige, althans niet periodiek veranderende factor. Immers de bewegingen van het land zijn het gevolg van het afsmelten der Fennoscandische ijskap, terwijl ook de stijging van het zeeniveau het gevolg is van het afsmelten der Fennoscandische- en andere landijsmassa's. En dat alles is veroorzaakt door één factor, namelijk een wereldwijde toeneming van de gemiddelde jaartemperatuur.

Uit dit voorbeeld blijkt duidelijk hoe het herhaalde binnendringen en terugtrekken der zee in een beperkt gebied niet noodzakelijkerwijze de weerspiegeling behoeft te zijn van een oorzaak, die volgens dezelfde periodiciteit verandert. Intusschen tast men bij verreweg de meeste voorbeelden van regionale transgressies en regressies in het duister naar de oorzaak van die bewegingen. Aan welke oorzaak of oorzaken is bv. toe td schrijven de slingerende beweging, die de herhaalde trans- en regressies in het Tertiair van België en het bekken van Parijs of in het Senoon van Zuid-Limburg deed ontstaan? Met slechts min of meer vage hypothesen moeten wij ons tevreden stellen.

Indien wij dan ook hieronder een wereldwijd rhythme van beweging zullen bespreken, moeten wij niet vergeten dat daarnaast ongetwijfeld nog tal van locale bewegingen hebben plaats gevonden, die zeer uiteenloopende oorzaken kunnen hebben gehad.

Wereldwijde transgressies en regressies. Het staat vast, dat wij groote transgressies kennen, die voorkwamen in een tijd, dat er geen sprake kon zijn van een belangrijke beweging van het zeeniveau onder invloed van afsmelten en aangroeien van groote landijsmassa's en wier groote uitgestrektheid tenslotte bewijst, dat wij ze onmogelijk alleen door beweging van deelen van een continent kunnen verklaren.