is toegevoegd aan je favorieten.

De gereformeerde kerk, jrg 41, 1928-1929, no 2098, 20-12-1928

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het Christendom ontbreekt, .... als hij dat bekende, dan was hij één van de voornaamste wapenen tegen die instellingen, die hij heeft prijs gegeven, kwijt. Wie ooit een poort der Afscheiding, welke ook, binnen ging, moet nu al wat daarbuiten ligt voor profaan en al wat daarbinnen ligt voor heilig verklaren. En aan elk, die er binnen ging, staat, hoewel hemzelf misschien onbewust, boven het hoofd geschreven: Wijk van mij, want ik ben heiliger dan gij.

Dus: in de Grooote Kerk, in de Openbare School, in de Landsuniversiteit etc., moet het alles uit den duivel wezen; maar in hetgeen men daartegenover stelde moet het alles in orde heeten."

De vraag waar 't hier over gaat is dus: Wie heeft Ds. L. hier met die „hij", en „men" bedoeld.

De Heer K. zegt: „dat zijn wij onderwijzers, enz., en daarmee doet hij ons onrecht, want het is onwaar."

Ik heb gezegd: Ds. L. bedoelt hier niet alle onderwijzers enz., niet alle oprichters enz. van Christelijke Scholen. Men moet vragen naar de wijze: hoe. Immers deze oprichting op zichzelf behoeft niet te beteekenen ,,prijsgeving van de openbare school." Zoodra het dit echter beteekent, dan vervalt men tot separatisme, ,,'k Geloof, dat Ds. L. de oprichting en instandhouding van Chr. scholen nog gerechtvaardigd en noodzakelijk acht, op denzelfden grond als door den Heer K. werd aangegeven, nl. door de verbanning van het Evangelie, den Bijbel, het gebed van de openbare school. Dat gaf hem indertijd vrijmoedigheid voorzitter van een Chr. Schoolvereeniging te zijn."

't Is hier dus een kwestie van uitlegging. Waar 't hier echter gelukkig gaat over de uitlegging der woorden van een nog levend schrijver, die zelfs mederedacteur van ons blad is, waren we zoo vrij hem zelf naar den zin zijner woorden te vragen: „Wie worden hier met „hij" en „men" bedoeld ?"

Hieronder volgt het antwoord.

J. Ch. K.

Geachte collega Kromsi.gt,

Ge hebt reeds zoo goed mijn meening weergegeven, dat ik er eigenlijk niets meer heb bij te voegen. Evenwel gij zondt mij de stukken thuis, daarom nu dit weinige:

In Staat en Kerk van deze week zal ik mijn meening over de Christelijke School en in hoeverre daarmede afgoderij wordt gepleegd nader uiteen zetten. Ook zal ik daar antwoord geven op de beschuldiging, dat ik Separatisme zou hebben gepleegd door de door den doleerenden Heer Lohman gestichte Unie te verlaten.

Nu hier alleen dit, dat wij het stelsel van bijzondere Christelijke scholen danken aan de Roomschen, die geëischt hebben, dat in Nederland de Bijbel van de Openbare School zou worden verwijderd; volgens Groen van Prinsterer met de kennelijke bedoeling om ons Protestantsche volk geestelijk te verzwakken.

In deze dagen van herinnering aan het Volkspetitionnement van vóór 50 jaren, mag ook dit nog wel eens aan de vergetelheid worden ontrukt, wat men in onzen tijd niet meer weet of veeleer niet meer wil weten: het stelsel der bijzondere scholen danken wij aan de Roomschen.

In Roomsche landen 'zijn zij van zelfsprekend niet voor bijzondere, maar voor openbare Christelijke Scholen; de Protestantsche school, als die ®r geduld wordt, moet daar maar een bijzonder schooltje zijn.

Maar in ons Protestantsche Nederland, waar de openbare school sinds eeuwen ProtestantschChristelijk was, hebben zij het gedaan gekregen, dat de openbare school haar ProtestantschChristelijk karakter verloor en kleurloos werd.

En Dr. Kuyper, die een Independent was, dat wil zeggen: een voorstander van de scheiding van Kerk en Staat, kon zich bij dat Roomsche streven best aansluiten. Op die manier verkreeg bij tevens de gelegenheid om te komen tot een Coalitie met Rome en al wat daaruit .voortsproot. i

Zoo werd dan welbewust de Openbare School, Waarop nu nog bijkans de helft van de kinderen van ons volk, en dus het grootste deel van de niet^oomsche kinderen gaat, welbewust los gelaten.

Daarmede werd ook onze historie los gelaten.

En ons Protestantsch verleden los gelaten.

En onze natie gemaakt tot, en erkend als, een natie zonder geur of kleur.

Het openbare had géén godsdienst meer.

Het godsdienstige werd het bijzondere.

En dan gold Roomsche „afgoderij" voor van dezelfde waarde als het dienen van God naar Zijn Woord.

En zij, die nog verlangend uitzagen naar herstel der Openbare School, werden smalend uitgekreten en hun werd nauwelijks een plaats op de aarde meer gegund.

Daarvan nu geldt, ook met het oog op ons ■Nederlandsche „Christen"-volk, het Woord des Heeren: „Mijn volk heeft twee boosheden gedaan: Mij, den Springader des levenden Waters, nebben zij verlaten, om zichzelven bakken uit to houwen, gebroken bakken, die geen water

houden."

En daarin nu zie ik gruwelijke afgoderij en Earizeisme.

Van de tegenwoordige Christelijke onderwijZers, onder wie ik vele vrienden tel, maar die grootendeels ook helaas in de Kuyperiaansche gedachtensfeer werden opgeleid en dus grootendeels niet beter weten, sprak ik niet.

Ik denk er evenmin aan om hen allen Farizeers te noemen, als ik er aan denk de Openbare onderijzers allen godloochenaars te noemen.

>>Wij dwaalden allen als schapen en keerden °ns een iegelijk naar zijnen weg."

C. A. L.

N,B. Nadat dit alles reeds gezet was, ontving

ik nog twee ingezonden stukken, één pro K. contra Ds. L, één contra K. pro Ds. L. 't Was te laat om ze nog te plaatsen. Ook werd het plaatsen van het contra Ds. L. m. i. overbodig, waar hier nog eens aanK. 't woord gegeven werd. Eveneens werd het pro Ds. L. overbodig omdat deze zelf aan 't woord kwam. Bovendien hieven contra en pro elkaar op en we kunnen niet ons gansche blad aan deze discussie geven. We meenen nu haar te moeten sluiten. De zaal'c verdient alleszins bespreking, maar door het noemen van personen en politieke partijen, ook in de niet opgenomen stukken, krijgt de discussiezoo licht een ongewenscht karakter. Mogelijk krijgen we later na eenige pauze gelegenheid deze zeer gewichtige zaak samen geheel zakelijk te bespreken en van alle zijden te belichten.

J. Ch. K.

— -.■■■■—

CONFESSIONEELE VEREENIGING Prov. Commissie „Friesland".

Het wordt tijd dat ik weer eens iets laat hooren. Mijn laatste verantwoording was een klaaglied. En al kan ik nu nog niet een jubelzang aanheffen, het is beter geworden en mijn noodkreet heeft geholpen. Uit Friesland zelf heeft men de helpende hand flink uitgestoken. Buiten Friesland heeft slechts één aan ons gedacht.... tenminste ik ontving slechts één gift van iemand buiten Friesland. Me dunkt dat is de bedoeling toch niet! De Prov. Comm. Zuid-Holland vangt ook wel eens wat uit de Friesche wateren. Bij dezen werp ik mijn hengel nu ook weer in de Hollandsche, op hoop dat ik daar ook eens „beet" krijg. Wie weet wat een dikke snoek ik straks vang! Het is toch niet enkel een Prov. belang dat wij voorstaan. Het gaat om „heel de kerk".

Hieronder volgt de opgave van inkomsten sedert Augustus:

Van kerkeraden te: L. f 5,50; O. f 10,—; G. f 2,— ; M. f 30,— ; S. 10,— ; O. f 25,— ; H. f 10,— ; T. f 10,— ; G. f 10,— ; R. f 10,— ; O, f 5,—.

Van kerkvoogdijen te: O. f 10,—; N. f 50,— ; W. f 10,—; O. f25,— ; H. f 10,—; S. f25,— ; R. f 10,— ; O. f 75,— ; G. f 10,— ; W. f 10,— ; S. f 10,—.

Kerkcollecten te: Y. f 32,30; B. f 18,— ; T. f 14,84; T. f 42,25; A. f 11,25, Coll. verg. Leeuw, f 80,48.

N. N. f 25,—.

Dat is dus een aardig sommetje. Ik kon nu de rente van de hypotheek op de gebouwen te Boelenslaan (f 116,50) betalen en f 100,— aflossen. Het salaris van den Evangelist werd elke maand betaald; daarbij het onderhoud der gebouwen. Zoodat ik alles bij elkaar gerekend op dit oogenblik een tekort heb van ongeveer f 200,—.

Daarom wacht ik nu ook spoedig de contributies van de verschillende afdeelingen. Reeds hebben betaald: Deinum, Burgwerd, Menaldum en Spannum. Ik ben nu voorts zeer nieuwsgierig naar de bekende enveloppen van de Postcheque en girodienst.

Ieder weet toch mijn nummer ?

Het is 60954.

De penningmeester, Reitsum. H. J. de Wilde.

Afdeeling Rotterdam-Delfshaven.

Na op Zondag 9 Dec. in de Oude Kerk aan de Albrechtskolk in den dienst des Woords te zijn voorgegaan, waarbij een dicht bezette kerk al direct toonde, dat men hooge verwachtingen had, die dan ook door den begaafden spreker niet zijn teleurgesteld, maar veeleer nog overtroffen, is Dinsdag 11 Dec. j.1. Ds. P. J. F. van Voorst Vader uit Middelburg voor onze afdeeling opgetreden met een rede getiteld: „De boodschap van Maleachi voor onzen tijd."

Ook nu was de opkomst bijzonder groot. Een doorwrocht stuk werk werd ons op talentvolle wijze voorgedragen en werd dan ook met meer dan bijzondere aandacht gevolgd. Zulke predikanten brengen met zulke lezingen het afdeelingsleven weer eens op peil, de grondslagen worden weer eens bloot gelegd en versterkt, het doel wordt weer eens voorgesteld in al zijn heerlijkheid, die in het vaak moeizame kerkelijke leven wel eens dreigt te verflauwen, beroofd van glans.

Zeer voldaan ziet het bestuur in dezen op het verrichte werk terug en het brengt nogmaals aan Ds. van Voorst Vader zijn oprechten dank voor het mooie en belangrijke werk, dat door hem voor onze afdeeling is verricht. Met een hartelijk „tot weerziens" heeft de voorzitter hem weer vrij gegeven voor zijn drukke werkzaamheden in Zeelands hoofdstad.

Afdeeling Smilde.

De Afd. Smilde der Confessioneele Vereeniging verkoos tot Voorzitter: Ds. S. Ybema, tot Secretaris: G. Bos en tot Penningmeester: J. de Vroome.

FONDS VOOR KERKELIJKE EN KERKRECHTELIJKE GESCHRIFTEN.

In hartelijken dank ontvangen (2e opgave na verzending der brochure-Oorthuys):

Van Ds. C. J. S., Workum f 1,—; Ds. G. A. B., Ommen f 1,—; Ds. J. W. V., Poortvliet f 1,—; Ds. J. B. V., Engwierum f 0,25; T. de B., namens kerkeraad, Suameer f 1,—; Ds. T. S. f 1,—■ (uit cat. bus); Ds. F. C. W., Drogeham f 1,—; Kerkeraad Ooltgensplaat f 1,—; Dr. J. P. de B., Den Haag f 2,50; A. M., namens kerkeraad

Lisse f 2,—; Ds. C. W. Bruinisse f 0,50; Ds. v. L. Ophemert f 0,25; Ds. F. J. A. de J., De Krim f 2,50; N. D., namens kerkeraad Kethel f 1,—; Ds'. H. G. K., Terkaple f 0,25; Wed. M., Onstwedde f 1,50; Ds. D. M. B., Hillegersberg f 2,50; G. G. O., Wanswerd f 0,50; Ds. J. K., Wageningen f 1,—; Ds. J. v. d. T., Altforst f 0,25; Ds. J. J. de V., Schipluiden f 2,50 (cat. bus), Ds. L. E., Renswoude f 2,—; Ds. T. M. Muller, Eindhoven f 0,50, Ds. A. S., Surhuizum f 1,—; Ds. Th. A. H., Ee f 0,25; Ds. G. de V., Heerde f 10,"— (uit kas inwendige zending; dit voorbeeld verdient zeker navolging, want juist door een brochure als die over het genadeverbond wordt gebouwd voor de grondslagen der Kerk, mogen steeds meerderen beseffen, dat het op de grondslagen aan komt); Ds. J. H. S. S., Spijkenisse f 0,75; Ds. J. M., Huissen f 0,50; Ds. S. Y., namens kerkeraad Hijkersmilde f 2,—; Ds. R. P. A. R., Katwijk aan Zee f 0,50; Ds. P. C. IJ, Loenen a. d. Vecht f 0,50; J. G. L., namens kerkeraad Oosthemf 5,— ;Ds. H. F. P., Steenwijkerwold f 1,— ; Ds. W. P. O., Eexta (Gron.) f 2,50; Ds. J. J. v. d. B., Paesens (Fr.) f 0,50; Ds. W. G. G. B., Nunspeet f 5,— (fonds Christelijke belangen; zijn er dergelijke fondsen niet in meerdere gemeenten, die dit voorbeeld willen volgen en zoo onze goede zaak steunen, opdat weldra een volgend geschrift kan verschijnen ? Vooral in dezen tijd, nu de reorganisatievoorstellen der door de Synode benoemde commissie zeker spoedig zullen ter tafel worden gebracht, is het dubbel noodig, dat de "Gemeente omtrent de hoofdbeginselen ingelicht zij, zij mag vooral niet inslapen of alleen bij een ,,compromis" willen leven, dit laatste is wel gemakkelijk, maar ook gevaarlijk, al is het in een overgangstijd soms onvermijdelijk), Dr. H. E. G. v. d. M., Langbroek f 0,50; Ds. B. J. G., Burgwerd f 1,— ; Ds. P. N. G., Oostkapelle f 2,50.

Totaal is nu ingekomen na verzending der brochure aan 800 kerkeraden en verschillende predikanten f 103,38. We begijnen dus al aardig op te schieten, nog een kleine f 40,— en de kosten zijn gedekt, ik mag dus niet ontevreden zijn, doch — ik zou zoo graag het fondsje nog wat versterkt zien. We hebben een mooi plan. We willen de artt. van Prof. Haitjema over reorganisatie in dit blad samenvoegen en ook op een dergelijke wijze verspreiden. We lezen telkens van ,.Kerstverrassingen" in dezen tijd. Misschien krijgt ons fondsje ook nog wel eens zoo'n „verrassing".

Door omstandigheden is de verzending der gevraagde brochures wat vertraagd, doch dezer dagen gaan ze in zee.

Amsterdam. P. .1. Kromsigt.

Postgiro '21587.

BIJZONDERE LEERSTOELEN.

Met hartelijken dank ontvangen van den Heer S. T. te KI. f 5,—, terwijl door den Penningmeester P. J. Brunt te Woerden uit de kas voor Inw. Zending aldaar f 10,— ontvangen werd. Het is niet in strijd met den dank voor deze bijdragen, wanneer aan deze verantwoording over twee weken de opmerking toegevoegd wordt, dat op deze wijze de kosten van de voordrachten, welke thans van wege de Vereeniging aan de Universiteit te Leiden gehouden worden, niet gedekt worden. Integendeel, maar wel geven die enkele bijdragen reden tot de ernstige vraag aan de velen, die zeggen prijs te «tellen op een werkzaam optreden van de Vereeniging, maar zich van de vraag van de daarvoor noodige financiën niet veel schijnen aan te trekken. Toch is het doel die financieele belangstelling wel waard.

Katwijk. J. Schokking.

Postrek. 136709.

LEESTAFEL.

Kalender 1929. Kerk, Oranje, Vaderland.

Uitg. f. J. Jansen, Aalmarkt, Leiden, f 0,80.

Deze kalender onderscheidt zich door zijn degelijk karakter. Op de voorzijde der blaadjes een kloeke, ruime evangelieprediking met persoonlijke toepassingen en ook telkens weer algemeene toepassingen op Kerk, Oranje en Vaderland. Aan de achterzijde aanhalingen uit de geschriften der hervormers, van Groen, Kohlbruge ge, Hoedemaker, episoden uit de Vaderlandschgeschiedenis, korte besprekingen van de geloofsleer, ook verhalen.

Het schild van een Christelijke Kalender stelt altijd voor het probleem der verhouding van Christendom en kunst en cultuur. De oplossing, die 't schild van dit jaar te aanschouwen geeft is gelukkiger dan die van andere jaren. Het idee om op het schild een gebeurtenis uit de vaderlandsche geschiedenis af te beelden is heel goed. Verleden jaar was het de inneming van den Briel, nu wordt gegeven een photogravure van de bekende schilderij van Leidens beleg. De texten op 't schild zijn goed gekozen. We hopen, dat geen vergissingen voorkomen als verleden jaar, toen weieens stukjes, voor den Zondag bestemd, op andere weekdagen waren geplaatst. J. Ch. K.

Verloren en terecht gebracht door Ds. H. E.

Gravemeyer, in leven Ned. Herv. Predikant.

Uitg. P. J. Jansen, Leiden.

Als premie op bovengenoemde kalender, ook afzonderlijk verkrijgbaar, wordt deze preekenbundel over de sehoone gelijkenissen uit Luiv. o van den bekenden schrijver der „Gereformeerde

Geloofsleer" gegeven. We verblijden ons zeer over het verschijnen van dezen herdruk, die o.a. uitnemend dienst kan doen voor leesdiensten. De bazuin geeft hier geen onzeker geluid, 't Is een zeer besliste, ernstige, voor alle verlorenen die hun zaligheid buiten zichzelven in Christus Jezus zoeken zeer troostrijke evangelieverkondiging, die geen Christen op den troon zet, maar verloren en verloste zondaren aanbiddend doet knielen voor Christus' troon. J. Ch. K.

Vijf de Kerstboek. G. F. Callenbach, Nijkerk.

Kerstfeest staat alweer voor de deur. We Viaoet.oii ons daarom om dit kerstboek uit de be¬

kende bibliotheek van Callenbach aan te kon¬

digen. 't Is een lustrumuitgave. De uitgever besteedde er daarom bijzondere zorg aan. Dat blijkt dadelijk in de vele sehoone platen die zijn opgenomen. Van Ps. 123 zijn alle verzen door illustratie's verlucht. Herman Hana geeft een belangrijk artikel over: het portret in de schilderkunst met vele mooie foto's van bekende portretten. Van Ds. A. L. Broer is opgenomen een fijne natuurbeschrijving met stemmingsvolle platen tusschen den' text. Het artikel van Dr. J. R. Callenbach over de vlucht naar Egypte is recht stichtelijk in den besten zin des woords, zooals we dat van hem gewoon zijn. Voorts een rijkdom van schetsen van bekende schrijvers en ook van minder bekende, wier werk daarom lang niet altijd minder is. 'k Las ze nog niet alle en wil daarom alleen in 't algemeen zeggen, dat er waren die mij door vorm en inhoud boeiden. Sommige zijn wat somber voor een lustrumboek, maar wie 't werk van 250 groote bladzijden zich aanschaft voor den geringen prijs van f 3,— zal er geen berouw van hebben. Wie lid wordt van de bibliotheek voor slechts f5. — krijgt er nog vier boeken bij.

Bij het lezen van C.'s kerstboekjes trof mij nog hoe bijzonder aanbevelenswaardig om inhoud en illustratie is: Tivee jaar in het jachthuis. Ook: Toen het stormde in Dordt. Ch. k.

Christelijke Huiskalender „Immanuël", 1929. Uitg. H. Veenman & Zonen, f 0,85.

De Uitgever zendt mij bovengenoemden kalender. Naar ik meen werd deze reeds door mij aangekondigd. Hoe dit zij, gaarne vestig ik er bij 't snel reeds naderen van het nieuwe jaar de aandacht op. Wie nog geen kalender heeft, schaffe zich ijlings dezen aan. Ook voor uitdeelingen op Kerstfeest enz. is hij geschikt, 't Is onze Kalender, bewerkt door onze mannen en door onzen Uitgever uitgegeven. Goed bewerkt, dat kan ik van andere jaren bij ervaring getuigen. 'k Werd er zeer dikwijls ook in moeilijke dagen door gesticht en gesterkt. Ook deze bewerking doet voor die van andere jaren niet onder. Boeiende verhalen staan op de achterzijde. Het, schild is ditmaal bijzonder mooi, een tref¬

fende voorstelling van het profetisch visioen omtrent Babel's val. 't Zou goed geweest zijn, als tevens een text was afgedrukt over het nieuwe Jeruzalem. Zoo was naast de oordeelsprediking gekomen een evangelieprediking, waaraan we gaarne een gansch jaar worden herinnerd. Stelle in deze ernstige tijden plaat en text ons nadrukkelijk voor den geest het ,,Maranatha", de Heere komt ten gericht en ter verlossing.

J. CH. K.

D. Hogenbirk, Dienstbareen Vrijen.

Koning's Uitgevorij, Baarn.

Dit is het eerste nummer van een nieuw» bibliotheek, waarin de uitgever Koning zes boeken, net gebonden, oorspronkelijke christelijke le,ctuur belooft te geven a f 1,50 per twee maanden. In de eerste jaargang zal nog verschijnen een boek van Ph. A. Lansberg, Hugo Kingmans, K. Lantermans en Johanna Breevoort.

Wordt de stroom van christelijke-bibliotheekliteratuur niet wat al te breed ?

Maar er is zoo'n breede stroom van andere literatuur, die waarlijk niet altijd op hoog peil staat, dat het geen kwaad kan, dat er ook voor een leesgraag publiek overvloed is van christelijke lectuur. Toch hopen we, dat deze overvloed het gehalte niet zal schaden; maar zal ten goede komen. Ontsta er tusschen de verschillende bibliotheken een heilzame concurrentie, waarbij men elkaar niet tracht te overtreffen door ian bieding van premies, maar door goede al beter wordende qualiteit der geboden lectuur.

t i .... ia -*rtrr. <1011

±iet nierDoven geuuwiuuo uuun. •

schrijver, die in Christelijk Nederland opeens bekendheid en vermaardheid kreeg door „Neveldijk". Ook hier toont de schrijver veel menschenkennis te bezitten en vooral kennis van de geestelijke gesteldheid van de Zuid-Hollandsche eilanden, die ook elders in ons land b.v. op de V el u we wordt aangetroffen. De hierbij behoorende eigen aardige terminologie beheerscht hij volkomen. Ziin schrijftrant herinnert eenigszms aan die ■ tin Ds. Heynes in zijn Noord-Hollandsche schetsen. Boeken als deze zijn waardevol voor predikanten, die geroepen zijn onder menschen van .leze geestes-gesteldheid te arbeiden. Doel var den schrijver is allerminst om den draak met hen te steken, maar veeleer om den weg te wijzen, waarlangs dienstbaren komen tot de vrijheid de kinderen Gods. Dezen weg te kennen heeft men niet alleen in genoemde streken, maar overal noodig. Daarom is hier een boek voor alJ«'n^

H. Bakker, Kerkelijk leven in Nederland.

Kemink en Zoon, Utrecht, 112 blz.

Op zijn ons wel bekende, duidelijke, ondorhoudende, op den kern der zaak ingaande wijze beschrijft Ds. Bakker hier het.kerkelijk lever in Nederland. Nadat hij in zijn inleiding de 4b (■> bij de regeering bekende kerkgenootschapper en zelfstandige kerkelijke gemeenten heeft opgesomd, gaat hij voort: „Wij wenschen hiervan, voor zoover deze kerken en kerkjes behooren tot het

-T-» „ 7, „ rr crp,\rp,rt .

UOW DDli UOÖCJUljV lig p

We zullen ons zooveel mogelijk buiten eenige beoordeeling houden, 't Is er 'ons slechts om te doen hem, die belangstelt in het Protestantsch kerkelijk leven van Nederland, daartoe de gegevers te verschaffen, opdat hijzelf kan oordeelen." Aan