Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

50

HET SOCIALISME IN DUITSCHLAND.

anderen zonder zich aan wetten gebonden te rekenen — een dergelijke organisatie, onder leiding van zulke hoofden, levert een groot gevaar voor de orde en de veiligheid van het land op."

Wij behoeven niet aan te toonen in hoever de Saksische minister goed ingelicht was. Slechts op één feit zijner verklaring willen wij de aandacht vestigen, dat namelijk zijn mededeelingen omtrent de inrichting der socialistische comité's volkomen bevestigd hebben wat de uitkomsten van den verkiezingsstrijd leerden: de eendracht en de kracht der werkmanspartij.

V

Bismarck is niet de laatste geweest om zich rekenschap te geven van het ontoereikende en nuttelooze zijner beruchte uitzonderingswetten. Zonder iets te laten blijken, heeft hij spoedig andere maatregelen te baat genomen, om het gevaar dat het keizerrijk bedreigde te keeren. Ziende dat hij het socialisme niet kon verpletteren, besloot hij den tegenovergestelden weg in te slaan en wel op een wijze, dat de regeering er al het voordeel van zou hebben. Naast de wetten, die den arbeider onderdrukken — welke hij evenwel niet introk — heeft hij een geheele reeks welwillende voorzorgsmaatregelen ten gunste der werklieden verzonnen.

Is het niet mogelijk de wetten der voortbrenging te wijzigen — zoo redeneerde hij, — laten wij dan ten minste haar rampzalige gevolgen verhinderen. ^ Wij zullen hier geen oordeel vellen over dit staatssocialisme, hetwelk de heeren Schmoller, Schaeffle, Wagner en andere officieele staathuishoudkundigen van Duitschland den rijkskanselier hadden aangeraden. Die soort van socialisme berust op een geheel metaphysisch begrip van den staat. Zijn voorstanders hebben over 't hoofd gezien, dat de publieke kracht slechts de resultante is van de sociale krachten; zij hebben de lieden van het gezag willen overtuigen, dat de staat een op zich zelf staande macht is, die het vermogen bezit om tusschen de twee groote ekonomische partijen het evenwicht te bewaren.

Sluiten