Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Inhoud. Ein deutsches Requiem , door E. Hol. — De examens der muziekschool van cle rotterdamsche afdeeling der Maatschappij tot bevordering der toonkunst. — Bach's Mattheus Passion. — 8e en laatste üiligentia concert, te 's Gravenhage. — Schumann's Faust. — Berichten. — Episode uit het leven van j. B. Cramer. — Correspondentie. — Verbetering.

EIN DEUTSCHES EEQUIEM

van

JOHANNES BRAHMS. 1

Ongeveer twintig jaren zijn daarheen gevloden, sints Ecibert Schumann, de helderziende en humane criticus, na langen rusttijd (waarin hij echter als componist zijne meeste en grootste werken schreef) nog eenmaal de pen opvatte om, in het door hem in vroeger dagen opgerichte muzikale tijdschrift, eene tijding den volke te verkondigen, die de geheele muzikale wereld in rep en roer moest brengen. En hoe kon het anders ? Schumann, die zoo menigmaal een lans gebroken had, om jeugdige en veelbelovende kunstenaars aan de onbekendheid te ontrukken, grijpt nog eens naar hetzelfde wapen en kondigt in zijn artikel Neue Bahnen, een nieuwen profeet in het rijk der toonen aan.

Een opmerkelijk verschijnsel in het leven van Schumann, een feit dat den gelauwerden kunstenaar ook een stralenkrans als mensch om de slapen windt. Hij toch, die eigenlijk zijn openbare loopbaan aanving, met oorlog te voeren tegen al wat laag was in da kunst, tegen het conventioneele waarmede de atmospheer was bezwangerd, tegen cle Philisters die alleen het ou de vergoodden omdat het oud was en , voor nieuwe indrukken oor en gemoed sluitend, menig ontluikend talent in de geboorte trachtten te verstikken; hij , die zelf zooveel strijd te strijden heeft gehad en in verhouding tot zijne scheppings-gave zoo weinig bij zijn leven gewaardeerd is geworden; — hij gebruikte nog eens zijn vroeger zoo machtig woord om een ander dien strijd zoo mogelijk te besparen. En dat dat woord eene heilige overtuiging uitsprak dat kan een ieder getuigen die Schumann in zijne laatste levensdagen heeft gadegeslagen, toen de donkere wolken hem reeds benevelden, die dat helder hoofd weldra geheel zouden omsluieren, en toen de naam van Brahms voldoende was , om weer een glimlach op dat ernstig gelaat te brengen en zijn lippen te ontsluiten, die zoo weinig spraakzaam meer waren. Het was alsof hij zijn einde voelde naderen en aan Johannes, den veelgeliefden Johannes, de taak voorbehouden zag om den weg, dien hij ingeslagen had, verder te bewandelen en cle kunst, die hij zoo lief had, nieuwe banen te openen.

Heeft de jongeling als man de profecie van Schumann

1 Voor dit opstel maken we gedeeltelijk gebruik van een artikel, een paar dagen vóór de uitvoering van het Requiem in Utrecht, door ons in het Utrechtseh Dagblad geschreven. Die uitvoering, de eerste, in Nederland, heeft zulk een diepen indruk, zoowel op hoorders als uitvoerders gemaakt, dat de hooge muzikale waarde van dit werk daardoor onaantastbaar en boven allen twijfel verheven is. Terecht rijst daarom bij ons de vraag op , waarom de grooteafdeelingen der M.t. B. v. T., zooals Amsterdam en Rotterdam, die over zoo veel grooter middelen te beschikken hebben dan Utrecht, nog niet tot eene uitvoering daarvan besloten; toch niet omdat het onderwerp ernstig, te ernstig is , zooals wij wel hoorden beweeren ? — En Bach's Matthaus-Passion en Schumann's Faust dan! A propos van den laatsten — zou in ons godsdienstig Nederland, en wij liopen dat niet alleen o n godsdienstigen de concerten bezoeken, de eenvoudige door Brahms gebiuikte Bijbel-woorden niet voor de meesten verstaanbaarder zijn, dan Goethe's gedicht?

vervuld? — Vele uitstekende werken had Brahms der kunstwereld geschonken en door vele zijner tij dgenooten werd hem reeds lang eene eerste plaats onder de scheppende kunstenaars aangewezen; doch , mocht er nog omtrent cle vervulling van Schumann's profetie twijfel hebben bestaan, met het Deutsches Eequiem heeft Brahms ontwijfelbaar het hooge standpunt ingenomen, hem door den zienersblik van Schumann aangewezen. In dit kunstwerk vereenigt zich toch de veelomvattendste wetenschap met hooge inspiratie, huwen zich een helder hoofd aan een warm gemoed. Hoogst treffend is de ernst en waardigheid, waarmede het geheel werd behandeld en cle daaruit voortvloeiende adel der muzikale gedachten.

Tot onze werkelijke beschouwing overgaande, willen wij met een enkel woord over den tekst spreken, bij welks keuze cle componist ongetwijfeld een leidend denkbeeld moet hebben gehad. Was het zijne meening clat de geijkte tekst van het Eequiem, zoo als het in de katholieke kerken bij de doodendienst gezongen wordt om zijne hoogst ernstige en geheel kerkelijke strekking alleen daar paste en minder bij andere gelegenheden , alwaar toch zoo dikwerf op dien tekst de toonwerken van Mozart en Cherubini gezongen worden; of meende Brahms, en niet ten onrechte, dat wanneer het duitsche volk van zijn lijden en smart, van dood en eeuwigheid wilde zingen, het dit doen moest in zijne moedertaal, in de taal die het kind zoo wel als cle grijsaard verstaat ? Hoe het zij, Brahms heeft uit woorden van de Heilige Schrift een tekst saamgesteld, die gelukkig, alle dogmatiek onaangeroerd latende, op een rein menschelijk standpunt zich beweegt, eene logische gedachte-ontwikkeling bevat en door een ieder kan gezongen worden die aan God en eene eeuwigheid gelooft.

Zóo moest het Eequiem der 19de eeuw zijn en wèl hem, die zijn volk met de uiting dier gedachte verrijkt heett. 1

Met cle bekende zaligspreking der treurenden aanvangende : »Selig sind, die da Leid tragen, denn sie sollen getröstet werden. Die mit Thranen saen, werden mit Ereuden ernten," wijst de tekst vervolgens op het vergankelijke van al het ondermaansche met het schoone beeld aan den Psalmdichter ontleend: »Denn alles Eleisch ist wie Gras und alle Herrlichkeit der Menschen wie des Grases Blumen. Das Gras ist verdorret und die Blume abgefallen." Na cle vermaning: »So seid nur geduldig, lieben Brücler, bis auf die Zukunft des Herrn " en cle herhaling der woorden »Denn alles Fleisch," komt cle bemoedigende en verheffende gedachte: »Aber des Herrn Wort bleibet in Ewigkeit." Hierop volgt de bede: »Herr, lehre doch mich, dass ein Ende mit mir haben muss." De vluchtigheid en het onzekere van het menschelijk leven worden herdacht

1 Om niet misverstaan te worden, voegen we hierbij , dat als we van het Bequiem der 19de eeuw spreken zich in onze gedachten hier aan huwt: het »Alle Menschen werden Brüder" door Schiller en Beethoven zoo heerlijk bezongen (zie Ode Simfonie). Idealisme!.... hoor ik me toeroepen. Idealisme!.... En dit terwijl luide de leer wordt verkondigd, dat Macht boven Becht gaat; terwijl het leven van alle schepselen op aarde een voortdurende vernielingskrijg is; dat broeders van denzelfden stam elkander bij duizeivien doodslaan. Maar waar moet het dan heen, ® mensch! Zoo ge geen God en eeuwigheid meer hebt; zoo ge in en door dien God niet een ideaal bezit, dat ons boven het redelcoze dier verheft? En dit ideaal kan en zal bereikt worden, maar eerst moet eene geheele wereld van conventies en een heirleger Philisters van allerlei slag worden opgeruimd !

Sluiten