Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

8

DE VEREENIGDE TIJDSCHRIFTEN

selijke nachtmerrie zie ik een stoet van die geweldenaren voorbij trekken: Chaliapine en Tetrazzini met haar parelende, ijskoude coloratuurtjes, Busoni met zijn wreede spel, Wüllner, Mark Hambourg, Charlie Chaplin, Landru allemaal aangebedenen van de groote massa der tegenwoordige tijden, en allemaal.... hebben ze iets vermoord".

Afgezien daarvan, dat de gezonde Charlie Chaplin-humor ontegenzeggelijk een gunstigen invloed heeft op de groote massa en afgezien van het feit, dat het beter was geweest wanneer Landru hier niet met de haren was bijgesleept, daar dit in verband met het „en allemaal hebben ze „iets" vermoord", een eenigszins belachelijken indruk maakt, stuit het mij, niettegenstaande de sympathieke strekking van deze beschouwing, den naam Busoni in dit verband gebruikt te zien.

In het Duitsche muziektijdschrift „Melos" wordt een brief van Ferrucio Busoni aan den redacteur Fritz Windisch gepubliceerd, waarin ik o.a. het volgende lees: „Ich weiss auch, dass ich durch meinen kleinen Band „Entwurf einer neuen Aesthetik" viel Missverstandnis heraufbeschworen habe. Ich widerrufe keinen Satz, der darin steht, wehre mich aber gegen gewisse Auslegungen meiner Satze. Mit Freiheit der Form meinte ich nie Formlosigkeit, mit Einheit der Tonart nicht eine unlogische und ziellose Kreuz- und Quer-Harmonik, mit Recht der Individualitat keine vorlaute Aeusserung irgend eines Stumpers." Ik geloof dat ook Mevrouw van Vladeracken tot degenen behoort die Busoni „missverstenen". Gedeeltelijk zal de fout ook wel liggen bij hem, die deze „Satze" opstelde. Zoo vinden wij b.v. in zijn „Entwurf" (Insel-uitgave, blz. 37) het volgende : „Wir lehren vierundzwanzig Tonarten, zwölfmal die beiden Siebenfolgen, aber wir verfügen in der Tat nur über zwei: die Dur-Tonart und die Moll-Tonart. Die anderen sind nur Transpositionen.

Mann will durch die einzelnen Transpositionen einen verschiedenen charakter entstehen hören: aber das ist Tauschung.') In England , wo die hohe stimmung herrscht, werden die bekanntesten Werke um einen halben Ton höher gespielt, als sie notiert sind, ohne dass ihre Wirkung verandert wird. Sanger transponieren zu ihrer Bequemlichkeit ihre Arie und lassen, was dieser voraus geht und folgt, untransponiert spielen. Liederkomponisten geben ihre eigenen Werke nicht selten in drei verschiedenen Höhen der Notation heraus; die Stücke bleiben in allen drei Ausgaben vollkommen die namlichen. Wenn ein bekanntes Gesicht aus dem Fenster sieht, so gilt es gleich, ob es vom ersten oder vom dritten Stockwerk herabschaut. Könnte mann eine Gegend, soweit das Auge reicht, um mehrere hundert Meter erhöhen oder vertiefen, das landschaftliche Bild würde dadurch nichts verlieren noch gewinnen." Duidelijk genoeg wordt er hier op gewezen dat er geen kwalitatief verschil bestaat tusschen b.v. c dur en g dur ~ echter alleen (en daar wordt niet de nadruk opgelegd)2) wanneer wij deze twee naast elkaar en lós van elkaar beschouwen. Een verschil bestaat er wel degelijk, maar dit komt pas tot uiting in den overgang tusschen beide. Wanneer wij het geheugen volkomen zouden missen, wanneer wij cdur alweer zouden zijn vergeten, zoodra wij van c in g zouden zijn gekomen, inderdaad, dan zouden wij geen andere toonsoorten dan moll en dur onderscheiden. Ik wil hier niet naar aanleiding van de hierboven geciteerde en voor hetgeen Mevrouw van Vladeracken schreef bovendien weinig essentieele uitlating een ver-

*) Toonaardenkarakter ligt blijkbaar niet in absolute toonhoogte maar in relatie tot een centralen toonaard. Voor analoge stemmingen zijn eeuwenlang dezelfde toonaarden gebruikt, terwijl het toonpeil veranderde. Red.

2) Een vingerwijzing wordt wel gegeven: in de woorden „soweit das Auge reicht."

Sluiten