Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

196

DE VEREEN IGDE TIJDSCHRIFTEN

bezien en gemakkelijk een duidelijk, aanschouwelijk en onvergetelijk beeld krijgen. Daaruit blijkt toch wel ongetwijfeld dat deze demonstratiemanier iets vóór heeft boven die met trillingengetallen, de vroeger alleen mogelijke.

Gaat men van een tertstoon kwintsgewijs naar beneden met gebruik der intervallen van de harmonische stemming, dan komt men op een grondtoon die een komma lager is, en herhaalt zich dit meermalen, dan brengt het een merkbaar zakken van de tonica teweeg. Ik kan u de grafische voorstelling laten zien van een duet, dat bij volkomen zuiverheid der harmonische intervallen na elke viertonenreeks een komma gezakt is. Dit aan te teekenen vermag ons oude muziekschrift niet. In een andere grafische analyse hebt gij een voorbeeld waaruit gij kunt opmaken, dat het muzikale zien ook voor den practischen musicus menigmaal niet zonder belang is. Het geeft een aanschouwelijke voorstelling van het lied van den herdersknaap in het eerste bedrijf van Wagner's Tannhauser. Dat stuk is een gevaarlijke klip ook voor de beste zangeressen, omdat hun tonica terwijl het orkest zwijgt meestal aanmerkelijk zakt, tot een halven toon.

De kapelmeesters verklaarden dit door aan te nemen dat de zangeressen niet genoeg fijn gehoor hebben om daar goed te treffen. Uit de aanschouwelijke voorstelling leert het muzikale zien evenwel het tegendeel. De tonica zakt juist omdat de zangeres een fijn gehoor heeft. Gij kunt alle details der stemvoering aflezen met de respectieve veranderingen der grondstemming. Ook heeft de dirigent gelegenheid om te zien bij welke maten hij moet zorgen dat de zangeres tegen 't gebod van haar gehoor de tonen hooger neemt.

Zoo lang als de toonnamen van cis en des worden opgeteekend is er de strijd over hun toonhoogte. Gij ziet hier verschillende soorten van cis en des, en leert gemakkelijk de wetten verstaan volgens

welke nu deze dan gene hooger moet zijn. Ook ontwaart gij met de grootste nauwkeurigheid de toonhoogteverschillen.

Het muzikale zien wordt gediend door een aantal toestellen waarvan ik wel eenige zou willen vermelden. Gij ziet hier de „ktvintenklok", een wijzerplaat waarop gij u in 't midden nog een beweegbaren, verstelbaren dubbelen wijzer moet denken. Dit eenvoudige instrument heeft een dergelijke bestemming als de toonbouwsteenschuif. De schikking der intervallen is hier kringvormig, zoodat men bij interval verschuivingen niet uit het oorspronkelijk octaaf komt. Eenvoudig uitgevoerd is dit apparaat gemakkelijk in groote hoeveelheid te fabriceeren zoodat de muziekonderwijzer 't goedkoop kan krijgen.

Als bijproduct van mijn studiën verkreeg ik de transponeer schuif, die gij hier ziet. In klein formaat behoort die bij mijn hoofdwerk (Das musikalische Sehen, Anschauliche Darstellung von Begriffen und Gesetzen der Musiklehre. Von dr. Karl Laker in Graz, Mit 54 Tafeln, 18 Textfiguren und einem Tonmessintrumente. Verlag der Universitatsbuchhandlung Luschner und Lubensky). Met dit instrument kan ook iedere beginneling in de muziekleer als hij maar noten kan lezen, uit iederen toonaard in iederen anderen zonder moeite en met juiste orthografie transponeeren. Hij heeft de beide strooken maar zóó te verschuiven, dat de naam van den oorspronkelijken toonaard en die van den toonaard, waarin getransponeerd wordt, aansluiten en de nieuwe toonnamen af te lezen.

Ook de moeilijke wetten van de boventonen en de combinatietonen, van consonantie en dissonantie, van de klankkleur der menschelijke stem en der muziekinstrumenten worden door het muzikale zien ten zeerste verduidelijkt. Met behulp van de boventonenschuif, waarvan ik u hier een klein model laat zien, worden werken die voor den musicus vroeger bezwaarlijk te begrijpen waren, van een Helmholtz bij-

Sluiten