Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

220

KRONIEK DER LETTEREN

Dit is een irritant en leerzaam boek, zoodra men het uit sociaal oogpunt beziet. Leerzaam, omdat er een levensecht beeld in wordt opgehangen van een zekere zijde der huidige zedelijke ontaarding. Irritant, omdat zijn mentaliteit gedrenkt blijkt in evengenoemde ontaarding.

Juist daardoor echter heeft het vele verdiensten. De personen en toestanden vertegenwoordigen inderdaad een integreerend deel van het huidige Nederland: het zedelijk-rotte deel der bourgeoisie, dat in zenuwverweeking wegdegenereert. Het is — hoewel vermoedelijk niet als zoodanig bedoeld — een waarschuwing tegen lakse huwelijksmoraal, toegeven aan weeldeneigingen en zwaartillend doorpiekeren van eigen gemoed. Het kan dus, als afschrikwekkend voorbeeld, goed werk doen bij de, vooralsnog onaangevreten, meerderheid der bourgeoisie, welke moreel kerngezond is. Jammer, dat de auteur van dit document social zelf zoo weinig los staat van het door hem geschilderde moeras.

De hoofdpersoon, deze stuurlooze, overgevoelige natuur met artistieke neigingen en geen kijk op vrouwen, is een type, dat in het tegenwoordig Nederland maar al te veelvuldig voorkomt. De «zij», die «hem» verlaten heeft, is een wereldsche, oppervlakkige vrouw, van het slag, dat heden ten dage op den voorgrond treedt in onze betere standen. De titel zelf van het beek is een kenschetsing: »De Verlaten Man«. Nog niet zoo lang geleden was een «verlaten man» onbestaanbaar, kon hoogstens een vrouw verlaten worden. Ook nu is het soort lammeling, waartoe deze roman-held behoort, groote uitzondering. Gelijk het soort «vriendinnen», waarover op pag. 27—29 gerept wordt. Al deze hetero- en homo-sexueele ontaardingen hooren in het cader van den tijd, doch zullen vermoedelijk even snel — historisch gesproken — verdwijnen als zij ontstaan zijn.

Achter den ik-vorm en den praesens indicativi schuilt in dezen roman een litteraire pretentie. De bijbehoorende theorie wordt voorgedragen in een, kortweg »Vooraf« geheeten, voorbericht, dat, in strijd met een andere usance, aan dezen roman voorafgaat en er het uiterlijk voorkomen van een leerboek aan geeft. *) Die wijsneuzerij doet voor deze recensie niet ter zake,

*) Ik weet wel dat »De Verlaten Man« niet het eerste voorbeeld van afwijking van deze usance oplevert. Heijermans' »Kamertjeszonde« en »Diamantstad« bijv. vingen ook met zulke zwaarwichtige verhandelingen aan. En die misstonden daar evenzeer als deze in »De Verlaten Man«.

Sluiten