is toegevoegd aan uw favorieten.

Christensocialisme en S.D.A.P.

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

„De aanklachten, die van godsdienstige, wijsgeerige en ideologische gezichtspunten in het algemeen tegen het communisme worden gericht, verdienen geen uitvoeriger bespreking" dan die der bourgeoisie als zoodanig.')

Marx zelf heeft zich bovendien voor „natuurkundige" verklaard b.v. in de voorrede tot den eersten druk van Het Kapitaal:

„Een woord tot vermijding van mogelijk misverstand.

„De gedaanten van kapitalist en van grondeigenaar schets ik geensdeels in rooskleurig licht. Maar het is om de personen slechts in zooverre te doen, als zij de belichaming van ekonomische kategorieën zijn, dragers van bepaalde klasseverhoudingen en belangen. Minder dan eenig ander kan mijn standpunt, hetwelk de ontwikkeling van de ekonomische maatschappijvormen opvat als een natuurhistorisch proces, den enkeling verantwoordelijk maken voor omstandigheden, waarvan hij maatschappelijk het voortbrengsel blijft, hoe hoog hij zich er voor zichzelf ook boven verheffen mag".2)

En in die van 1873 keurde hij zijne methode onder meer door de volgende woorden uit de petersburger Europeesche Bode „treffend" goed geschilderd:

„Marx beschouwt de maatschappelijke beweging als een natuurhistorisch proces, beheerscht door wetten, welke niet enkel van het willen, het bewustzijn en het voornemen van de menschen onafhankelijk zijn, maar veeleer omgekeerd hun willen, hun bewustzijn en hunne voornemens bepalen" 3);

hetwelk dan ook tezamenstemt met het bekende woord uit zijne voorrede van Zar Kritik der polltischen Oekonomie, reeds in 1859 geschreven, dat niet het bewustzijn der men-

') Aldaar blz. 22. Men leze deze plaats in zijn verband met geheel hoofdstuk III.

2) Het Kapitaal, vert. F. v. d. Goes (W. B.), I blz. X.

3) Aldaar, blz. XVIII.