Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wilden deze laatste zelfs geheel doen opgaan in de eerste. De wijsbegeerte der geschiedenis zoekt naar eene oorzakelijke verklaring van de opeenvolging der historische verschijnselen, en tracht tusschen deze niet slechts een chronologischen en politieken, maar ook een psychologischen en logischen samenhang te brengen.! Zoo huldigt het socialisme van Marx de leer dat de geschiedenis ten slotte slechts beheerscht wordt door oeconomisch-materialistische drijfveeren, welke leer, al moge die drijfveeren door de idealistisch gezinde wijsgeeren veel te veel zijn veronachtzaamd, toch in hooge mate eenzijdig mag heeten en in strijd met veel wat de geschiedenis ons te aanschouwen geeft.

Een ander zeer belangrijk vraagstuk dat hier thuis behoort, is dat naar de rol der groote mannen in de historie. Volgens de meer individualistische richting wordt de loop der geschiedenis hoofdzakelijk door enkele weinigen bepaald. De kracht eener natie zetelt volgens haar in de leidende uitverkorenen; haar ontwikkeling en vooruitgang dankt zij aan hare geestelijke en staatkundige voorgangers. Denkbeelden zegevieren slechts door krachtige persoonlijkheden, die hun gedachten weten over te dragen op de menigte; en de historische voortgang is ten slotte toe te schrijven aan de drijfkracht van enkelen. Het is de theorie van Carlyle's hero-worship, gehuldigd ook in Schiller's distichon :

„Millionen gebraucht die Natur (las Geschlecht zu erhalten, Aber durch wenige nur pflanzet die Menschheit sich fort."

Sluiten