Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

middel van het denken het begrip van het denk- of kenvermogen, der rt de, van het weten oj der wetenschap te analyseeren.

Begrippen voortbrengen en deze begrippen analyseeren is in zoover hetzelfde, als beide een funktie der hersenen, werkzaamheid van het verstand is. Zij zijn beide van een gemeenschappelijke natuur. Het eene onderscheidt zich evenwel van het andere, als instinkt en bewustzijn zich van elkaar onderscheiden. De m&nseh denkt eerst ~ niet omdat hij wil, maar„omdat hij uwcl. Begrippen worden instinkt'matisr, onwillekeurig voortgebracht. Om van hen klaar"; bewust te worden, om hen aan het weten en willen te onderwerpen, behoeven wij hun analyse. Uit de ervaring van het gaan brengen wij b.v. het begrip van den gang voort. Het te analyseeren is de vraag oplossen, wat is gaan in het algemeen, wat is het algemeene van het gaan. Wij zullen misschien antwoorden: de gang is een beweging in de maat van de eene plaats naar de andere, en verheffen hiermee het instinktieve tot een bewust, geanalyseerd begrip. Eerst door middel van de analyse wordt de zaak begrippelijk, vormelijk of theoretisch begrepen. Wij wilden weten, uit welke elementen het gangbegrip gevormd is, en vinden de beweging in de maat als het algemeene van die ervaringen, die wij te zamen gaan noemen. In de ervaring^ is de gang soms uit lange, dan uit korte schreden, twee- oT meer-voetig, uurwerkof machine-gang, kortom, menigvoudig. In het begrip is hij alleen een beweging in de maat, en de analyse van het licgrip geeft ons eerst het bewustzijn van dit feit. Het begrip van het licht bestond lang, voordat de wetenschap het analyseerde, voor dat zij wist, dat aethertrillingen de elementen vormen,* die het lichtbegrip samenstellen. Instinktieve en geanalyseerde begrippen verschillen van elkaar, als de gedachten des levens van de gedachten der wetenschap.

De analyse van het een of ander begrip en de theoretische analyse van het voorwerp of van de zaak, waaraan het begrip is ontleend, is een en hetzelfde. Aan ieder begrip beantwoordt een werkelijk \ voorwerp. Ludwig Feuerbach heeft aangetoond, dat zelfs de begrippen God en onsterfelijkheid begrippen van werkelijke, zinnelijke voorwerpen zijn. Om de begrippen dier, licht, vriendschap, mensch enz. te analyseeren, worden de voorwerpen, de dieren, de vriendschappen, de menschen, de lichtverschijnselen geanalyseerd. Het te analyseeren voorwerp van het begrip dier is evenmin een enkel dier, als het voorwerp van het lichtbegrip het een of andere enkele lichtverschijnsel is. Het begrip omvat de soort, de zaak in het algemeen, en daarom mag dan ook de analyse, de vraag, wat is het dier, wat is het licht, wat is de vriendschap, zich niet daarmee bezighouden, het een of

Sluiten