is toegevoegd aan uw favorieten.

Calvinisme en Spinozisme

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schrikkelijk was dan ook de verontwaardiging, die deze Koerbagh verwekte. Volgens mededeeling van Wybrands werd Koerbagh tot tien jaar rasphuis veroordeeld. En zóó diep zat de afschuw bij het volk, dat men voor vast gerucht verbreidde, dat een pikzwarte hen bij de begrafenis van Koerbagh op de kist was gaan zitten, die er niet door dreigen of gooien kon afgejaagd worden.x)

In uitgangspunt en bedoelen van dezen verre afwijkend waren de „vrome" spinozisten, de mystieken, de secten, als de Yerschoristen of Hebreeën, Hattemisten en Buitendijkers, die men schier allen onder den naam antinominianen thuisbrengen kan. Zeker zijn er onder deze sectaristen weinigen geweest, die Spinoza's systeem in zijn diepste beginselen hebben begrepen. Philosofen waren er onder hen met. Maar door enkele leidende geesten zijn de hoofdgedachten van Spinoza in christeüjke, schriftuurlijke, mystieke vormen gepopulariseerd, en als een stille kracht door de volksrangen heengegaan. Wie zal zeggen hoevelen, die den naam van Spinoza slechts met weerzin hebben genoemd, onder de hypnose van deze valsche religie zijn gebracht. Om in den mystieken zin des woords spinozist te zijn, is het niet noodig een wijsgeerigen aanleg, maar alleen een echt menschlijk hart te bezitten. Want treffend is door Gunning het pantheïsme gekarakteriseerd: „Het is niet zoozeer een fout van het denken, als wel een kunstgreep des harten om het verkracht geweten te stillen, aan zijn verwijt te ontkomen." 2)

1) Archief voor Ned. Kerkgesch., 53.

2) Gunning, t. a. p. 193.

(Slot volgt.)