Logo
De eerste

Illegale kranten

De Nederlandse krantenlezer had al snel door dat zijn of haar krant enkel nog het gezichtspunt van de Duitse bezetter naar buiten bracht. Veel mensen waren daar niet van gediend, en het aantal abonnementen op kranten liep snel terug. Alternatieven waren er nog niet. Of toch wel?

Radioverbod

1943

Naast de krant was de radio de belangrijkste bron van nieuws. (Televisie en internet bestonden nog niet.) Het stak de Duitse bezetter dat de Nederlandse bevolking gewoon naar de Engelse radio kon luisteren, waaronder de uitzendingen van Radio Oranje uit Londen.

Het Britse nieuws en de Britse oorlogspropaganda vormden een kritisch tegenwicht en een machtig wapen van de geallieerden tegen de Duitse propaganda.

Daarom werden in 1943 alle Nederlanders verplicht hun radiotoestel in te leveren. Sommige mensen durfden een radio te verstoppen om stiekem toch naar de Engelse zenders te luisteren. Maar op overtreding van het radioverbod stonden draconische straffen als opsluiting in een concentratiekamp, wat met regelmaat de dood tot gevolg had.

2 juli 1940

De Geus

1
Heel vroeg in de oorlog. Nog geen twee maanden na de bezetting.
2
Geen nieuws maar opinie.
3
Bij gebrek aan betrouwbare nieuwsgaring zijn veel geruchten in omloop.
4
Herstelde typefouten. Het productieproces was heel primitief: typen en stencillen.
5
Teksten die tot oproepen tot verzet.
6
Er is nog geen distributieapparaat. De krantjes worden doorgegeven aan betrouwbare bekenden.
Geuze actie verplicht

Verschillende kranten

Dezelfde inhoud

Met grote regelmaat tref je twee illegale kranten aan, waarvan je je afvraagt: is dit nou dezelfde, of een andere? Zelfde titel, zelfde datum, zelfde inhoud, maar een ander uiterlijk. Hoe kan dat nou? Het distribueren van duizenden gedrukte kranten naar andere plaatsen was gevaarlijk werk. Het moest met de trein of een vrachtauto gebeuren, en dat viel snel op.

Veiliger was het één exemplaar van de krant, of de uitgetypte tekst, door een koerier te laten brengen. De krant werd dan in een andere plaats overgetypt en ter plekke gestencild, of opnieuw gezet en gedrukt. Daardoor kunnen twee exemplaren van dezelfde krant er heel anders uitzien. Dit komt veel voor bij illegale kranten en kan soms verwarrend zijn.

De waarheid - de weg naar vrede en vrijheid De waarheid - de weg naar vrede en vrijheid

Al in de zomer van 1940…

…slechts enkele weken na de Duitse inval, verschenen de eerste illegale krantjes en pamfletten, vaak in kleine oplages, en er was moeilijk aan te komen. Deze krantjes brachten niet zozeer nieuws, maar vooral een kritische mening over de Duitse bezetter en zijn maatregelen.

Vaak riepen ze ook op tot verzet. Deze krantjes waren eenvoudig gemaakt: getypt of handgeschreven, en vermenigvuldigd op een stencilmachine.

De oplage was maar enkele tientallen of honderden exemplaren. Als je de juiste mensen kende kon je een abonnement nemen, of de krant werd onder vrienden en kennissen verspreid. Deze eerste illegale krantjes behoorden tot de vroegste vormen van verzet tegen de Duitse bezetter.

Over Delpher

In Delpher vindt u miljoenen gedigitaliseerde teksten uit Nederlandse kranten, boeken en tijdschriften die u allemaal woord voor woord kunt doorzoeken. De teksten komen uit de collecties van diverse wetenschappelijke instellingen, bibliotheken en erfgoedinstellingen. Ze worden hier onder één knop aangeboden om het vinden van informatie voor u gemakkelijk te maken.

Ontdek Delpher